Eerste Kamer worstelt met box 3-wet: ‘valt gewoon niet te pruimen’

De felbesproken nieuwe box 3-wet kreeg gisteren een lastige ontvangst in de Eerste Kamer. Tijdens een deskundigenbijeenkomst over de Wet werkelijk rendement bleek dat een meerderheid van de senatoren weinig voelt voor het jaarlijks belasten van papieren winsten. Tegelijkertijd durft bijna niemand het voorstel zomaar weg te stemmen.

Senaat in een spagaat

De Eerste Kamer boog zich dinsdagavond drie uur lang over de wet, in gesprek met economen, fiscalisten en ondernemersorganisaties. Het wetsvoorstel werd op 12 februari 2026 aangenomen door de Tweede Kamer, met steun van SP, GroenLinks-PvdA, D66, Volt, PvdD, CDA en VVD.

De plannen liggen al onder vuur sinds minister Eelco Heinen van Financiën (VVD) eind februari aankondigde ’terug naar de tekentafel’ te gaan. Hij wil het voorstel aanpassen, omdat hij vreest dat de wet anders sneuvelt in de senaat.

Een meerderheid van de senatoren liet gisteravond doorschemeren weinig te voelen voor de jaarlijkse heffing op papieren winsten. Alleen SP, Volt en GroenLinks-PvdA spraken zich daar duidelijk voor uit. Wegstemmen is alleen ook geen makkelijke optie, en de geraadpleegde experts gaven gisteravond tegenstrijdige adviezen.

Box 3 is het deel van de inkomstenbelasting voor spaargeld en beleggingen. Op dit moment rekent de fiscus met een fictief rendement: een geschat percentage waarvan de Belastingdienst aanneemt dat je het hebt verdiend. Of je nu winst of verlies maakt, je betaalt over dat geschatte bedrag.

Dat systeem ligt al jaren onder vuur. Het Kerstarrest van de Hoge Raad uit 2021 en latere uitspraken in 2024 bepaalden dat het oude forfaitaire stelsel inbreuk maakte op het discriminatieverbod en het eigendomsrecht.

In het nieuwe stelsel dat per 1 januari 2028 in moet gaan, wordt belasting geheven over het werkelijke rendement. Klinkt eerlijk, maar de angel zit hem in het feit dat beleggers ook af moeten rekenen over koerswinst als die nog niet verzilverd is.

Draait Bitcoin (BTC) een topjaar, dan kan het lastig worden om die aanslag op te hoesten zonder eerst munten te verkopen. Dat is niet bepaald een klimaat dat investeren bemoedigt.

Het kabinet wil uiteindelijk naar een vermogenswinstbelasting, maar zegt dat dit per 2028 niet haalbaar is. De Belastingdienst, banken en verzekeraars hebben tijd nodig om hun ICT-systemen aan te passen. Bovendien zou een directe overstap in de eerste vijf jaar ongeveer 5 miljard euro kosten.

Stem het weg, zegt de hoogleraar

Hoogleraar fiscale economie Edwin Heithuis liet er geen misverstand over bestaan. Volgens hem moet de senaat het wetsvoorstel simpelweg afschieten. Een verworpen wet kost de schatkist zo’n 2,4 miljard euro per jaar en dat is volgens hem juist de beste prikkel om meteen door te pakken naar een vermogenswinstbelasting.

Maar zijn collega’s wezen een andere kant op. Een andere hoogleraar noemde de vermogensaanwasbelasting ‘economisch superieur’, en Cor Overduin van Vastgoedbelang pleitte juist voor aannemen. ‘Neem alstublieft deze wet aan, want zoals het nu gaat is box 3 een heel slecht verhaal.’

Kritiek is ‘oorverdovend luid’

Werkgeversclub VNO-NCW koos weer een andere lijn en haalde hard uit. Gijs Strijker liet de senaat weten dat de zorgen ‘oorverdovend luid’ zijn. ”Dit wetsvoorstel heeft zoveel teweeg gebracht in economisch Nederland dat wij heel veel bevraagd worden ‘maak alstublieft dit standpunt’ want dit wetsvoorstel moeten wij van af. Het valt gewoon niet te pruimen.”

Hij waarschuwde ook voor kapitaalvlucht. ”Ook uit het buitenland ontvangen we de signalen dat er een beweging wordt gemaakt naar buiten Nederland.” Volgens Strijker maakt het niet eens uit of de praktijk meevalt. ”De perceptie dat de impact heel groot is, is al kwaad genoeg.”

CDA en 50Plus zien klem

De vrees in de senaat is duidelijk. Als deze wet er nu doorheen gaat, verdwijnt de druk om door te ontwikkelen naar een betere variant. CDA-senator Janny Bakker vatte het droogjes samen: dan is de prikkel voor het kabinet weg om de juiste richting op te gaan.

50Plus-senator Martin van Rooijen deelde die zorg. De Eerste Kamer moet de komende weken knopen doorhakken over het vervolg van de behandeling.