Elon Musk verliest zijn vrijbrief in Texas na Democratische winst

Elon Musk kreeg in Texas jarenlang belastingvoordelen en snelle vergunningen van Republikeinse bestuurders. Na de verkiezingen van vorige week krijgt de staat een Democratische gouverneur die zijn plannen voor Tesla en SpaceX strenger wil controleren.

Dat raakt Musk waar het pijn doet. Zijn grootste projecten staan juist in Texas, en beleggers lieten zijn aandelen vorige week al hard vallen uit angst voor strengere regels voor AI.

Texas kleurt na dertig jaar blauw

Bij de verkiezingen van vorige week dinsdag kozen de Texanen hun eigen gouverneur en een senator voor de Amerikaanse Senaat in Washington. Beide posten gingen naar een Democraat.

Gouverneur werd Gina Hinojosa, die de Republikein Greg Abbott versloeg. Voor Texas is dat bijna ongekend: de laatste Democratische gouverneur, Ann Richards, vertrok in 1995.

Sindsdien won de partij geen enkele verkiezing voor een functie in de hele staat. Donald Trump won Texas in 2024 nog met 14 procentpunten verschil, en Abbott gaf ruim vier keer zoveel uit aan advertenties als Hinojosa.

De Senaatszetel ging naar de Democraat James Talarico. Hij versloeg de Republikein Ken Paxton en bezorgde zijn partij de eerste Senaatszege in Texas sinds 1988.

In die race speelde Musk een grote rol. Hij gaf zo’n 160 miljoen dollar aan een super PAC, een politieke groep die onbeperkt geld mag ophalen en uitgeven, om Paxton aan de zetel te helpen.

Talarico beschuldigde Musk tijdens de campagne ervan dat hij probeerde om “zijn eigen persoonlijke Amerikaanse senator te kopen”.

Hinojosa richt haar pijlen nu direct op Musk. Ze voert een rechtszaak tegen Abbott om de berichten tussen zijn kantoor en Musk openbaar te krijgen.

Donderdag vroeg ze ook om de gesprekken over de verkoop van grond in het staatspark Boca Chica aan SpaceX uit te stellen tot zij in januari aantreedt. Een federale rechter gaf in september al groen licht voor een andere overdracht van zo’n 280 hectare natuurgebied.

Daarnaast krijgt Hinojosa grip op vergunningen. De gouverneur benoemt de leden van de milieutoezichthouder TCEQ, die grote bouwprojecten goedkeurt, en die kunnen straks strenger naar Tesla en SpaceX kijken.

Musk heeft daar veel lopen. In Austin, waar de grootste Amerikaanse fabriek van Tesla staat, wil hij humanoïde robots in grote aantallen bouwen. Ook plant hij met de Terafab een chipfabriek van miljarden dollars.

In Grimes County willen SpaceX en Tesla een complex van zo’n 930 hectare neerzetten, ruim 1.300 voetbalvelden. Bewoners protesteerden daar in juni al, omdat het project hun rustige leven zou verpesten.

Helemaal vrij spel heeft Hinojosa niet. Het Texaanse parlement blijft naar verwachting in Republikeinse handen, en dat kan haar plannen afremmen.

Beleggers schrikken van Democratische golf

Ook in Georgia en Ohio wonnen Democraten die de bouw van datacenters willen beperken, vooral vanwege de stijgende energierekening. In Washington veroverde de partij beide Kamers van het Congres.

Congreslid Yassamin Ansari uit Arizona ging nog verder. Ze riep op X op tot een pauze op de ontwikkeling van de slimste AI-systemen en een verbod op superintelligentie, AI die op alle vlakken slimmer is dan de mens.

Beleggers vrezen dat er daardoor minder datacenters komen, en dus minder vraag naar chips. De chipindex SOX, een graadmeter voor dertig grote chipbedrijven, kelderde donderdag 12,25 procent. Dat was de zwaarste daling op één dag sinds maart 2020.

Chipgigant Nvidia verloor ruim 9 procent, Tesla bijna 11 procent en SpaceX 9 procent. Vrijdag veerden de aandelen van Musk weer op, SpaceX met 8,6 procent en Tesla met 4,2 procent.

Musk reageerde zoals alleen hij dat kan. “Datacenters in de ruimte zien er op dit moment best aantrekkelijk uit”, schreef hij op X. Die sneer was duidelijk gericht aan de Democraten.

SpaceX vroeg begin dit jaar bij de Amerikaanse telecomtoezichthouder FCC toestemming om tot 1 miljoen datacenters in een baan om de aarde te brengen. Die draaien op zonne-energie, waardoor ze het stroomnet op aarde niet belasten.

Volgens Musk kunnen de eerste lanceringen eind 2027 beginnen, met speciale chips van Nvidia aan boord. Of dat lukt, hangt wel af van Starship, de herbruikbare raket waarmee SpaceX de datacenters de ruimte in moet brengen.

Elon Musk krijgt geen voorrang meer

Dat Musk zoveel te verliezen heeft, komt door zijn verhuizing in 2020. Hij was de politiek en de regels in Californië zat, en vond in Texas het tegenovergestelde: weinig regels voor bouw, milieu en arbeid, en geen winstbelasting.

Vooral Republikeinse bestuurders gingen nog een stap verder. Musk kreeg belastingvoordelen en hulp bij wegen en leidingen, en nieuwe wetten maken het lastiger om zijn bedrijven voor de rechter te slepen.

Ook kwam er een speciale rechtbank voor bedrijfszaken, die volgens critici is afgestemd op grootaandeelhouders zoals Musk. Het kantoor van Abbott liet zijn bedrijven bovendien informatie uit openbare documenten weglakken.

Democratisch parlementslid Mary González vindt dat dat afgelopen moet zijn. “Zijn projecten worden goedgekeurd op een manier waarop andere projecten niet zijn goedgekeurd”, zegt ze. “We moeten ervoor zorgen dat de regels worden gevolgd.”

Toch willen de Democraten Musk niet wegjagen. Sarah Eckhardt, de nieuwgekozen comptroller en daarmee de hoogste financiële bestuurder van Texas, zegt dat zijn bedrijven goede banen opleveren, ook voor mensen zonder diploma.

Wel verwijt ze Musk “een gebrek aan maatschappelijk inlevingsvermogen”. Volgens haar zet hij kleine districten met zijn geld onder druk om reusachtige projecten snel goed te keuren, terwijl die nauwelijks mensen hebben om te onderhandelen.

“Ik denk dat heel groot geld in Texas al lange tijd een stempel zonder controle krijgt”, zegt Eckhardt. Ze wil dat de staat vaker bijspringt als districten daarom vragen.

Ook concurrenten moeten volgens Eckhardt een eerlijke kans krijgen. Ze noemt Amazon en Starlink, de internetdienst van SpaceX, die allebei internet via satellieten aanbieden.

Gene Wu, Democratisch parlementslid uit Houston, klinkt een stuk feller. “Als hij geen belasting wil betalen, dan is dat jammer, want we hebben openbare scholen nodig en we hebben wegen nodig en we hebben ziekenhuizen nodig”, zegt hij.