Europa vreest nieuwe energiecrisis door oorlog in Midden-Oosten

Europa staat mogelijk opnieuw aan de vooravond van een energiecrisis. Door de escalatie van het conflict in het Midden-Oosten zijn de Europese gasprijzen deze week sterk gestegen, terwijl de gasvoorraden historisch laag zijn.

Vier jaar na de energiecrisis die volgde op de Russische invasie van Oekraïne lijkt het continent opnieuw kwetsbaar voor verstoringen in de wereldwijde energiemarkt.

Gasprijzen stijgen explosief

De Europese gasprijs is sinds afgelopen vrijdag met ongeveer 53 procent gestegen. Dat gebeurde nadat de oorlog in het Midden-Oosten de wereldwijde gasstromen verstoorde.

Twee ontwikkelingen spelen hierbij een belangrijke rol:

• Scheepvaart door de Straat van Hormuz, een cruciale energieroute, ligt grotendeels stil.
• Iraanse aanvallen op Qatar hebben de productie van vloeibaar aardgas (LNG) bij een belangrijke exporteur tijdelijk stilgelegd.

Daardoor is de concurrentie om beschikbare LNG-ladingen wereldwijd sterk toegenomen.

LNG-tanker keert plots om

De oplopende spanningen werden deze week extra zichtbaar toen een LNG-tanker met bestemming Frankrijk plots van koers veranderde en richting Azië voer.

Het schip, de BW Brussels, vervoerde LNG uit Nigeria maar besloot onderweg naar Europa om te draaien en via Kaap de Goede Hoop naar Azië te varen. Dat wijst erop dat Aziatische landen momenteel bereid zijn hogere prijzen te betalen voor gas.

Voor Europa betekent dit dat de strijd om energie-importen verder kan intensiveren.

Europese gasvoorraden historisch laag

De situatie wordt extra zorgwekkend door de lage gasvoorraden in Europa.

Volgens cijfers van Gas Infrastructure Europe zijn de opslagfaciliteiten in de EU momenteel minder dan 30 procent gevuld. Normaal ligt het gemiddelde rond deze tijd van het jaar rond 45 procent.

Vooral landen als Nederland, Zweden, Kroatië en Letland hebben relatief lage reserves. Het probleem is dat de Europese gasopslag juist nu moet worden aangevuld voor de winter van volgend jaar. Als dat moet gebeuren tegen de huidige hoge prijzen, kan dat een zware economische last worden.

Economische gevolgen dreigen

Hogere energieprijzen kunnen een directe impact hebben op de Europese economie. Energie vormt immers een belangrijke kostenpost voor industrie en huishoudens.

Volgens economen kan een langdurige oorlog in het Midden-Oosten leiden tot:

• hogere inflatie
• lagere economische groei
• extra druk op energie-intensieve industrieën

Met name landen als Duitsland en Italië zijn kwetsbaar omdat zij sterk afhankelijk zijn van LNG-importen.

Mogelijke oplossingen voor Europa

Sinds 2022 heeft Europa zijn energievoorziening al deels aangepast. Het continent importeert nu meer LNG uit de Verenigde Staten en ontvangt grotere volumes gas uit Noorwegen.

Toch blijven beleidsmakers nadenken over aanvullende maatregelen als de situatie verslechtert. Mogelijke opties zijn onder meer:

• tijdelijk overschakelen van gas naar kolencentrales, zoals Duitsland eerder deed
• meer inzet van kernenergie, vooral in Frankrijk
• uitstel van bepaalde klimaatmaatregelen die de energieprijzen verhogen

Sommige analisten hebben zelfs gespeculeerd over het tijdelijk hervatten van Russische LNG-importen, maar dat wordt politiek als zeer onwaarschijnlijk gezien.

Energiezekerheid opnieuw centraal

De huidige situatie laat opnieuw zien hoe kwetsbaar Europa blijft voor geopolitieke schokken op de energiemarkt.

Volgens veel beleidsmakers onderstreept de crisis vooral het belang van een structurele oplossing: minder afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en een grotere inzet op elektriciteitsnetwerken, hernieuwbare energie en kernenergie.

De komende maanden zullen uitwijzen of Europa opnieuw een energiecrisis moet doorstaan, of dat de markt zich weet te stabiliseren voordat de volgende winter nadert.