Geen helium, geen ballon: hoe de Iran-oorlog het feest bederft

De oorlog met Iran zorgt voor een onverwacht tekort aan helium. Dat begint inmiddels ook gevolgen te krijgen voor consumenten. Winkels hebben meer moeite om feestballonnen te vullen en de prijzen van helium zijn flink gestegen, zo meldt MarketWatch.

Achter het tekort schuilt een groter probleem. Qatar is een van de belangrijkste heliumproducenten ter wereld, maar de productie en aanvoer uit het Midden-Oosten zijn door de oorlog verstoord. Daarmee raakt het conflict niet alleen de feestwinkel, want helium speelt ook een belangrijke rol in ziekenhuizen en bij de productie van computerchips.

Iran-oorlog verstoort wereldwijde heliumhandel

De problemen hangen nauw samen met de situatie rond de Straat van Hormuz. Door het conflict is deze belangrijke handelsroute volgens de bron feitelijk gesloten. Dat verstoort niet alleen de handel in olie, maar ook die in helium, polyester en andere grondstoffen.

Voor helium is dat extra belangrijk. Qatar is volgens cijfers van de Amerikaanse geologische dienst USGS goed voor ongeveer een derde van de wereldwijde heliumvoorziening. Iraanse aanvallen op het productienetwerk van Qatar hebben die aanvoer geraakt.

De gevolgen zijn inmiddels zichtbaar bij het Amerikaanse winkelbedrijf Dollar Tree. Topman Mike Creedon zei dat het heliumtekort de verkoop van feestartikelen in het tweede kwartaal met ongeveer 15 miljoen dollar heeft geraakt.

Ballonnen lijken misschien maar een klein onderdeel van de winkelverkopen, maar ze trekken volgens Creedon juist klanten naar de winkels. Wie een ballon koopt voor een verjaardag of ander feest, neemt vaak ook andere feestartikelen mee.

De problemen zijn bovendien groter geworden sinds het begin van het conflict. In mei sprak Dollar Tree nog over een enigszins krappe heliummarkt. Dankzij meerdere leveranciers verwachtte het bedrijf destijds voldoende helium te hebben voor drukke momenten zoals Moederdag en diploma-uitreikingen.

Heliumprijzen lopen hard op

De wereldwijde beschikbaarheid van helium ligt volgens heliumexpert Phil Kornbluth momenteel ongeveer tien procent lager dan voor het uitbreken van de oorlog met Iran.

Toch is er nog geen sprake van een volledige wereldwijde heliumcrisis. Eerdere overschotten, bestaande voorraden en een gedeeltelijk herstel van de productie in Qatar vangen een deel van de tekorten op. Kornbluth benadrukt bovendien dat de problemen van Dollar Tree niet overal zichtbaar zijn. Sommige bedrijven zouden nog altijd voldoende helium kunnen inkopen.

Dat betekent niet dat de markt rustig is gebleven. Op de vrije markt zijn de heliumprijzen volgens Kornbluth twee tot drie keer zo hoog als voor het conflict. Deze zogenoemde spotmarkt vertegenwoordigt echter hooguit vijf procent van de totale heliummarkt.

Bij langlopende contracten zijn de prijsstijgingen minder extreem, maar nog steeds aanzienlijk. Daar zouden prijzen ongeveer vijftien tot dertig procent zijn gestegen.

Helium is veel belangrijker dan alleen voor feestballonnen

Een tekort aan helium raakt veel meer dan verjaardagen en feestwinkels. Het gas ontstaat als bijproduct bij de winning van aardgas en heeft eigenschappen die het voor verschillende hoogwaardige toepassingen moeilijk vervangbaar maken.

Zo wordt helium gebruikt om de krachtige magneten in MRI-scanners te koelen. Ook bij de productie van computerchips speelt het gas een rol, onder meer om ongewenste chemische stoffen en verontreinigingen tijdens het productieproces buiten te houden.

Sophia Hayes, hoogleraar scheikunde aan Washington University in St. Louis, legt uit dat leveranciers bij schaarste doorgaans voorrang geven aan belangrijkere toepassingen. Feestballonnen behoren daardoor tot de eerste producten die geraakt kunnen worden.

Juist daarom kan de situatie rond ballonnen een vroege waarschuwing zijn voor hogere kosten elders in de economie. Als het tekort langer aanhoudt, kunnen ook andere sectoren meer voor helium moeten betalen.

Voor winkels bestaan ondertussen alternatieven. Creedon wees bijvoorbeeld op ballonnen die op een stokje worden geplaatst en daardoor geen helium nodig hebben.