De strijd om Hormuz draait om één vraag: wie bepaalt de route?

Iran heeft zijn belangrijkste drukmiddel opnieuw op tafel gelegd, namelijk de Straat van Hormuz. Na een week van oplopende aanvallen op de Verenigde Staten en Amerikaanse bondgenoten zegt Teheran dat de cruciale energieroute gesloten blijft totdat de Amerikaanse inmenging in de regio stopt.

Daarmee neemt Iran een enorme gok. De Straat van Hormuz is goed voor ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en lng-stromen. Als die route echt langdurig dichtgaat, kan dat de olieprijs hard omhoog duwen en de wereldeconomie opnieuw onder druk zetten.

Hormuz als wapen

Volgens de Financial Times ziet Teheran de controle over Hormuz als zijn sterkste onderhandelingskaart. Iran wil voorkomen dat de Verenigde Staten de doorvaart kunnen organiseren via routes langs Oman, waar Amerikaanse vliegtuigen schepen beter kunnen beschermen.

Iran wil juist dat schepen dichter langs de Iraanse kust varen. Daar kan Teheran toezicht houden, druk uitoefenen en zijn macht over de zeestraat behouden. Dat conflict over de route ligt aan de basis van de nieuwe escalatie.

Onder het voorlopige akkoord van 17 juni zou Iran schepen geleidelijk en zonder extra kosten moeten doorlaten. In ruil daarvoor hief de VS de blokkade van Iraanse havens op. Ook moest Iran mijnen ruimen, zodat de scheepvaart rond 17 juli weer richting normale niveaus kon terugkeren. Dat proces loopt nu vast.

Trump wil olie laten stromen

Voor Trump is vrije doorvaart door Hormuz cruciaal. Hij wil voorkomen dat olieprijzen opnieuw exploderen richting de Amerikaanse midtermverkiezingen. Daarom probeert Washington Iran onder druk te zetten om de zeestraat volledig te openen en publiekelijk te beloven geen schepen meer aan te vallen.

Maar Iran weigert zijn invloed zomaar op te geven. Na een aanval op een vrachtschip voerden de Verenigde Staten opnieuw grootschalige aanvallen uit op Iraanse doelen. Iran reageerde met raketten en drones op Amerikaanse bondgenoten in de Golf, waaronder Qatar, Oman, Bahrein, Koeweit en Jordanië.

Zo blijft de wapenstilstand formeel bestaan, maar in de praktijk glijdt de regio opnieuw richting oorlog.

Gevaarlijke misrekening

De Iraanse strategie lijkt gebaseerd op het idee dat Trump risico’s wil vermijden. Teheran gokt erop dat hij uiteindelijk toegeeft om een energiecrisis en politieke schade in eigen land te voorkomen. Maar dat is gevaarlijk.

Als Iran te ver gaat, kan Trump juist besluiten om harder op te treden. Zeker omdat hij in eigen land onder druk staat van verschillende prominenten, die het voorlopige akkoord met Iran al te zwak vonden. Daar komt bij dat Iran zelf veranderd is. Na twee oorlogen met de VS en Israël in één jaar lijkt het regime minder voorzichtig en meer bereid om risico’s te nemen.