Iran-oorlog jaagt energieprijzen op, maar EU heeft weinig munitie

De oorlog tegen Iran jaagt de energieprijzen in Europa flink omhoog, en de Europese leiders hebben verrassend weinig middelen om daar iets aan te doen. Vandaag beginnen ze in Brussel aan een tweedaagse top, maar de noodgrepen van de vorige energiecrisis zijn nu een stuk lastiger te betalen.

Europees gas duurste sinds eind 2022

Europees aardgas is zo duur als sinds december 2022 niet meer is voorgekomen, blijkt uit prijsdata van ICE Futures Europe.

Europa haalt het grootste deel van zijn olie en gas uit het buitenland. Daardoor werkt de oorlog die de Amerikaanse president Donald Trump tegen Iran voert direct door in de inflatie en de groei van alle 27 lidstaten.

Volgens Bloomberg heeft de oorlog de Europese rekening voor geïmporteerde fossiele brandstoffen al met meer dan 100 miljard euro (zo’n 111 miljard dollar) verhoogd. Omgerekend is dat ruim 200 euro per inwoner van de EU.

Daar komt bij dat de gasopslagen op een recordlaag niveau staan, terwijl het stookseizoen voor de deur staat.

Juist nu is de ruimte om in te grijpen klein. Prijsplafonds en belastingverlagingen kosten veel geld, terwijl de overheidsbegrotingen al flink onder druk staan. De gestegen rente doet er nog een schepje bovenop, omdat overheden nu meer moeten betalen om geld te lenen.

Elise Viadere, onderzoeker bij denktank Centre for European Reform, ziet een groot verschil met de vorige keer: “EU-leiders staan voor een tweede energieschok in vier jaar, dit keer met een hogere staatsschuld en hogere leenkosten.”

Geen wondermiddel tegen hoge energieprijzen

De Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, gaat de leiders vertellen dat er geen wondermiddel bestaat. Dat zegt een hoge EU-functionaris die anoniem wil blijven omdat de gesprekken vertrouwelijk zijn.

Wat de Commissie wel voorstelt, drukt de prijzen op korte termijn niet. Ze wil gezamenlijke energie-inkopen verlengen, zwaar getroffen industrie langer staatssteun geven en een klimaatregel tegen methaanuitstoot bij geïmporteerde brandstoffen uitstellen.

Ook in de conceptconclusies die Bloomberg inzag, vragen de leiders de Commissie om extra kortetermijnmaatregelen tegen de energieprijzen. Welke dat moeten zijn, staat er niet in.

Wel onderzoekt de Commissie een Europese belasting op overwinsten, de extra winst die energiebedrijven puur door de hoge prijzen maken. Na de Russische inval in Oekraïne gebeurde dat al eens, met een heffing die neerkwam op 33 procent van die extra winst.

Toch ligt een herhaling gevoelig. Sommige lidstaten zijn tegen, en er is zorg dat geld wegvloeit dat nodig is voor investeringen in olieraffinaderijen.

Over de lange termijn zijn de leiders het evenmin eens. Nederland, Spanje en de Scandinavische landen willen niet tornen aan het emissiehandelssysteem (ETS), waarin bedrijven betalen voor elke ton CO2 die ze uitstoten. De Italiaanse premier Giorgia Meloni en haar Tsjechische collega Andrej Babiš willen de uitbreiding naar verwarming en wegvervoer in 2028 juist uitstellen.

Ondertussen beslist het Internationaal Energieagentschap (IEA) vandaag of de G7-landen snel extra diesel op de markt brengen. Dat is voorlopig het enige concrete middel dat de prijzen op korte termijn kan raken, al gaat het om diesel en niet om gas.