Nederland internationaal lachertje door box 3-regels: ‘domste beleid op aarde’

De nieuwe box 3-wet zorgt voor felle ophef in Nederland en daarbuiten. De Tweede Kamer stemde in met het belasten van werkelijk rendement op vermogen vanaf 2028, maar critici spreken van een dure en ‘destructieve’ belasting. Ook Elon Musk heeft laten weten het plan lachwekkend te vinden.

Box 3 belast papieren winst

Met 93 van de 150 stemmen werd de zogeheten Wet werkelijk rendement vorige week aangenomen. Het huidige systeem, dat uitgaat van een fictief rendement, werd in 2021 afgeschoten omdat spaarders vaak te veel betaalden. Het nieuwe box 3-stelsel moet dat rechtzetten, maar roept direct nieuwe vragen op.

De kern van de nieuwe box 3-wet is simpel: belasting over het rendement dat iemand écht maakt op spaargeld en beleggingen. Maar in de praktijk gaat het om een vermogensaanwasbelasting. Dat betekent dat ook ongerealiseerde winst, dus papieren winst op bijvoorbeeld aandelen of cryptovaluta, jaarlijks wordt belast.

Het tarief bedraagt 36 procent, met een vrijstelling van 1.800 euro. Verliezen zijn beperkt verrekenbaar en er is geen achterwaartse verliesverrekening. Wie in 2028 belasting betaalt over winst, maar in 2029 verlies lijdt, krijgt dat niet direct terug.

Critici wijzen erop dat beleggers mogelijk gedwongen worden om aandelen of andere bezittingen te verkopen om de belasting te betalen. Daalt de waarde na de peildatum van 1 januari, dan blijft de aanslag staan. Inflatie wordt bovendien niet gecorrigeerd.

Storm van kritiek

Volgens tegenstanders treft de nieuwe box 3-belasting vooral mensen die zelf vermogen opbouwen voor hun pensioen. Ook het rente-op-rente-effect, ofwel compounding interest, komt onder druk te staan. Dat is het principe waarbij behaalde winst opnieuw wordt belegd en zo weer extra rendement oplevert, waardoor vermogen steeds sneller groeit.

Met een tarief van 36 procent zit Nederland bovendien ruim boven het Europese gemiddelde van ongeveer 20 procent voor vergelijkbare belastingen.

De Belastingdienst noemt het plan complex en foutgevoelig. Ook de Raad van State is kritisch. Voor de uitvoering zijn naar schatting duizend extra ambtenaren nodig.

Tegenstanders wijzen ook naar Noorwegen, waar een verhoging van de vermogensbelasting leidde tot vertrek van vermogende ondernemers en investeerders. Volgens Noorse media verhuisden meerdere miljonairs en miljardairs naar onder meer Zwitserland na aanscherpingen van het belastingregime.

Critici vrezen dat Nederland eenzelfde risico loopt. Als kapitaal en ondernemers vertrekken, kan dat op termijn juist minder belastingopbrengsten opleveren. Dat idee wordt vaak uitgelegd met de zogeheten Laffer-curve: hogere tarieven leiden niet automatisch tot hogere inkomsten.

Op X reageerde Musk op een bericht over de nieuwe box 3-wet: “Ik vind het eerlijk gezegd geweldig dat iemand achterlijk genoeg is om dit te proberen. Wordt vermakelijk.”

Musk voegde daar een huilend-lachende emoji en een 100-emoji aan toe. Daarmee lijkt hij zich volledig aan te sluiten bij deze harde woorden.

Ook Tobi Lütke, CEO van Shopify, reageerde kritisch. “Dit is het domste beleid dat momenteel door welke overheid dan ook op deze planeet wordt nagestreefd. En dat zegt wat.”

Kabinet stuurt al bij

Opvallend is dat het kabinet zelf al inzet op een ander systeem. In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA staat dat het box 3-stelsel op termijn moet worden doorontwikkeld naar een volledige vermogenswinstbelasting. Daarbij wordt pas belasting geheven bij verkoop, niet jaarlijks over papieren winst.

Een directe overstap is volgens het kabinet technisch niet haalbaar. De systemen van de Belastingdienst zijn daar niet op ingericht en uitstel zou miljarden aan inkomsten kosten, omdat beleggers winstnemingen kunnen uitstellen.

De Eerste Kamer moet nog stemmen, maar daar hebben voorstanders eveneens een meerderheid.