Iran is BRICS-lid maar het blok doet niets: waarom de alliantie faalt

De spanningen rond Iran hebben de internationale betrekkingen nog maar eens op scherp gezet. Terwijl het conflict wereldwijd economische en humanitaire gevolgen heeft, blijft een gezamenlijke reactie van de invloedrijke BRICS-landen uit.

BRICS blijft opvallend afwezig

De oorlog, die inmiddels meer dan twee maanden voortduurt, heeft geleid tot grote schade in Iran, Libanon en Israël. Burgerslachtoffers en gehavende infrastructuur drukken zwaar op de regio.

Tegelijkertijd zorgen spanningen rondom de Straat van Hormuz, een smalle zeestraat waar een vijfde van de wereldwijde olievoorraad doorheen wordt gescheept, voor stijgende energieprijzen en toenemende druk op de wereldwijde voedselvoorziening.

Wat echter opvalt is de afzijdige houding van BRICS, het internationale samenwerkingsblok bestaande uit onder andere Rusland, India, China, maar ook Iran. Ondanks expliciete oproepen van Iran om te bemiddelen hielden de BRICS-landen zich afzijdig. Een concrete reactie bleef uit.

In plaats daarvan nam Pakistan een bemiddelende rol op zich. Binnen BRICS zelf lijkt een gezamenlijke strategie totaal te ontbreken. Lidstaten handelen voornamelijk op basis van nationale belangen, zonder duidelijke coördinatie.

India wist bijvoorbeeld via directe onderhandelingen met Iran een veilige doorgang voor een deel van zijn scheepvaart door de Straat van Hormuz te realiseren. Tegelijkertijd gebruikten China en Rusland hun vetorecht in de VN-Veiligheidsraad om een resolutie te blokkeren die militair optreden in de regio zou legitimeren.

Deze afzonderlijke acties onderstrepen het gebrek aan eensgezindheid. BRICS profileert zich daardoor steeds vaker als een verdeeld en reactief samenwerkingsverband, dat moeite heeft om op te treden in internationale crises.

Structurele beperkingen en groeiende verwachtingen

Het gebrek aan daadkracht binnen BRICS is niet nieuw. Tijdens eerdere geopolitieke spanningen, zoals de annexatie van de Krim in 2014 en de oorlog in Oekraïne, bleef een gezamenlijke en krachtige reactie eveneens uit. Individuele leiders ondernamen soms diplomatieke stappen, maar een collectief standpunt ontbrak.

Tegelijkertijd groeit de internationale aandacht voor BRICS. In een wereld waarin traditionele instituties zoals de Verenigde Naties onder druk staan, zoeken steeds meer landen naar alternatieve machtsblokken waarin het mondiale zuiden beter vertegenwoordigd is.

Toch functioneert BRICS vooral als een informeel platform. In tegenstelling tot organisaties zoals de Europese Unie of het Zuidoost Aziatische ASEAN kent de groep geen bindende besluitvorming.

Lidstaten behouden volledige beleidsvrijheid en geven prioriteit aan hun eigen strategische en economische belangen. Deze structuur maakt het moeilijk om snel en eensgezind te reageren op complexe conflicten. 

Met een nieuwe BRICS-top gepland in India later dit jaar, verschuift de aandacht mogelijk naar bredere economische vraagstukken, zoals mondiale groei en handelsrelaties. De recente gebeurtenissen maken echter duidelijk dat de geopolitieke rol van BRICS voorlopig beperkt blijft.