Box 3 voor beleggers: dit staat er op Prinsjesdag op het spel

Het kabinet moet op Prinsjesdag met een reparatie van box 3 komen, de belasting op spaargeld en beleggingen. Zonder die reparatie sneuvelt de nieuwe wet in de Eerste Kamer, en blijft er een noodverband staan dat de schatkist jaarlijks miljarden kost.

Alleen drukt elke verzachting op diezelfde begroting. Hoe zachter box 3 uitpakt voor spaarders en beleggers, hoe minder er overblijft voor alle andere plannen.

Achter die rekensom zit een grotere vraag: mag de fiscus belasting heffen over winst die nog niet binnen is.

Wat er nu speelt rond box 3

De Eerste Kamer wilde eind juni niet stemmen over de nieuwe box 3-wet. De senaat gaf het kabinet in plaats daarvan de zomer om het voorstel te verbeteren.

Die verbeteringen komen op Prinsjesdag, in een novelle: een reparatiewet die het oorspronkelijke voorstel aanpast voordat er alsnog wordt gestemd.

Tegelijk ligt deze week de begroting voor 2027 op tafel. Die stukken moeten uiterlijk maandag naar de Raad van State, en het minderheidskabinet zoekt nog steeds steun bij de oppositie.

Beide dossiers zitten aan elkaar vast. Wat box 3 zachter maakt voor spaarders en beleggers, kost de schatkist geld dat nergens anders meer heen kan.

Op Prinsjesdag wordt duidelijk wat er met box 3 verandert. Download de Newsbit-app en ontvang direct een update zodra de nieuwe plannen bekend zijn.

Waarom de oude box 3-regels sneuvelden

De fiscus rekende jarenlang niet met wat mensen echt verdienden, maar met een verondersteld rendement: het forfait. Daar moest, en nu nog steeds, belasting over betaald worden. Dan maakt het niet uit of je 100 procent winst hebt gemaakt met Bitcoin (BTC), of 10 procent winst met ASML.

Daar zette de Hoge Raad in december 2021 een streep door, met wat het Kerstarrest is gaan heten. Sindsdien geldt een tijdelijke wet.

Die rekent dit jaar met 1,28 procent voor spaargeld en 6 procent voor beleggingen, tegen een tarief van 36 procent boven een heffingsvrij vermogen van 59.357 euro.

Wie kan aantonen dat zijn werkelijke rendement lager lag, betaalt over dat lagere bedrag. Die uitweg heet de tegenbewijsregeling en kost de staatskas zo’n 2,4 miljard euro per jaar.

Belasting over winst op papier

De opvolger heet de Wet werkelijk rendement box 3 en moet per 2028 ingaan. Kern is een vermogensaanwasbelasting: de waardestijging van beleggingen wordt elk jaar belast, ook als er niets verkocht is.

Stijgt een portefeuille van 50.000 naar 55.000 euro, dan volgt een aanslag over die 5.000 euro. Zelfs als het geld nog gewoon in de aandelen zit.

Daar komt het verzet tegen de nieuwe box 3-heffing vandaan. Vooral op de rechterflank van de senaat willen partijen pas heffen op het moment van verkoop, de zogenoemde vermogenswinstbelasting. Dit is tevens het model dat in de meeste Europese landen gebruikt wordt, en dan heeft Nederland ook nog eens een van de hoogste tarieven.

De Tweede Kamer stemde in februari nog in, maar in de senaat hangt de wet aan een zijden draadje. VVD-senator Marjolein van der Linden noemde de aanwasbelasting als eindstation “niet aanvaardbaar”.

Rekening loopt in de miljarden

Bovenaan het lijstje staat de achterwaartse verliesverrekening. Zakt een portefeuille het jaar na een goed jaar weer weg, dan mag dat verlies worden afgetrokken van de winst van het jaar ervoor.

Een deel van de eerder betaalde belasting komt dan terug. Prettig voor beleggers, pijnlijk voor de schatkist: zo’n 4 miljard euro in tien jaar, gemiddeld 400 miljoen per jaar.

Helemaal overstappen op heffen bij verkoop is nog duurder. Dat levert in de eerste jaren zo’n 10 miljard euro minder op, en kan uitvoeringstechnisch niet eerder dan 2030.

Twee jaar langer doorgaan met de tijdelijke wet betekent bijna 5 miljard euro extra gemist.

Voor JA21-onderhandelaar Michiel Hoogeveen is het daarom een prioriteit. “Als je dit laat doormodderen, krijg je zo’n stikstofachtig verhaal. En daar zit niemand op te wachten”, zei hij.

Van tafel gaat het nieuwe stelsel voorlopig niet. Staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) noemde wegstemmen “onverstandig”. Hij erkent dat het stelsel “niet perfect” is, maar wil het “stap voor stap verbeteren”.

Op 15 september blijkt hoever zijn box 3-voorstel de senaat tegemoetkomt. Overtuigt zijn reparatie niet, dan blijft de tijdelijke wet nog jaren staan, tegen 2,4 miljard euro per jaar.