Scheepvaart door Straat van Hormuz op hoogste niveau sinds begin van oorlog

Het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz trekt voorzichtig aan en ligt op het hoogste niveau sinds de eerste dagen van het conflict. In het weekend voeren tientallen schepen door de zeestraat, waarvan het merendeel richting de Arabische Zee.

Steeds meer landen sluiten afspraken met Teheran om passage mogelijk te maken. Tegelijk versterkt dat juist de controle van Iran over de strategische waterweg, omdat doorvaart steeds vaker afhankelijk is van toestemming en voorwaarden vanuit Teheran.

Steeds meer landen hervatten doorvaart

Zondag voer een tanker met Iraakse ruwe olie door de zeestraat, nadat Iran eerder had aangekondigd Irak vrij te stellen van de beperkingen. India, dat een eigen doorvaartdeal heeft gesloten, zag inmiddels acht LPG-tankers passeren en nam voor het eerst in jaren weer Iraans vloeibaar petroleumgas af.

Ook andere landen lijken voorzichtig terug te keren. Twee Chinese containerschepen wisten vorige week bij een tweede poging de oversteek te maken. Daarnaast passeerden twee Japanse schepen, evenals vaartuigen met Turkse, Griekse en Thaise banden.

Nog altijd ver onder normaal niveau

Ondanks de toename blijft het scheepvaartverkeer ver onder het niveau van vóór de oorlog. Destijds passeerden dagelijks ongeveer 135 schepen de zeestraat. De 21 doorvaarten in een heel weekend laten zien hoe groot het verschil nog is.

Daarnaast blijft elke passage afhankelijk van Iran. Teheran bepaalt welke schepen worden toegelaten, via welke route ze varen en onder welke voorwaarden. Veel schepen kiezen daarbij voor een route dicht langs de Iraanse kust, terwijl een groeiend aantal uitwijkt naar een alternatief pad langs Oman.

Oman bevestigde zondag dat het in gesprek is om de doorstroming te versoepelen. Toch blijft de controle voorlopig stevig in handen van Iran.

Het tolsysteem van Iran

Iran werkt aan nieuwe wetgeving om zijn controle over de Straat van Hormuz en de heffing van tolgelden officieel vast te leggen. Rederijen betalen al weken voor doorgang, maar dat systeem is tot nu toe grotendeels informeel en weinig transparant. De nieuwe regels moeten daar een duidelijke juridische basis aan geven.

Volgens Iran wordt de zeestraat pas volledig heropend als de opbrengsten uit deze tolheffing voldoende zijn om de oorlogsschade te compenseren. Dat betekent dat zelfs bij een staakt-het-vuren de doorvaart niet automatisch terugkeert naar het oude niveau.

Voorzichtig positief

De toename in scheepvaart is een voorzichtig positief signaal voor de energiemarkten. Tegelijk blijft de situatie uiterst kwetsbaar. Elke nieuwe escalatie kan de doorvaart direct weer stilleggen.

Zoals analist Muyu Xu van Kpler aangeeft, reageert Iran weliswaar op verzoeken van partners, maar verstevigt het tegelijkertijd zijn controle over de Straat van Hormuz. Doorvaart blijft afhankelijk van Iraanse toestemming en kan op elk moment veranderen.

Met de deadline van Trump die dinsdagavond afloopt en zijn dreigementen over aanvallen op Iraanse infrastructuur, hangt het herstel van de scheepvaart aan een zijden draadje.