Iran wil Hormuz in een week openen, maar stelt zeven eisen

Iran wil de Straat van Hormuz binnen een week heropenen, maar alleen als de Verenigde Staten eerst toegeven. Dat liet Teheran gisteren opnieuw weten, terwijl het overleg al weken stilligt. En op het water betalen zeelieden de prijs voor die impasse.

Zeven eisen voor de zeestraat

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zei zondag in Bagdad dat het voorstel van Teheran nog op tafel ligt. Iran stuurde het half september naar Washington, nadat een tijdelijk staakt-het-vuren was ingestort.

“Ons standpunt is duidelijk en gebaseerd op het zevendagenvoorstel dat aan de Verenigde Staten is voorgelegd”, zei Araghchi. De route naar een open zeestraat ligt volgens hem vrij, als Washington tenminste integer is (en dat is het in zijn ogen niet).

Iran eist onder meer dat de VS hun blokkade van Iraanse havens opheffen, de sancties op Iraanse olie schrappen en de gevechten in de regio staken. Gaat Washington akkoord, dan opent Iran de Straat van Hormuz binnen zes dagen en wordt een dag later weer gepraat.

Dat klinkt als een snelle uitweg, maar schijn bedriegt. Juist de blokkade en de sancties zijn de drukmiddelen die Washington nu in handen heeft.

Waarom zit het overleg vast?

Het overleg loopt vast op de volgorde. De VS willen meteen over het Iraanse kernprogramma praten, terwijl Teheran de eerste fase wil gebruiken voor de heropening van de zeestraat.

De Amerikaanse vicepresident JD Vance zei eerder deze maand dat Iran een “tastbare” vermindering van zijn verrijkingscapaciteit moet doorvoeren. Bij verrijking wordt uranium zuiverder gemaakt: dat is nodig voor kernbrandstof, maar bij hoge zuiverheid ook voor een atoombom.

Het lijkt een ruzie over de agenda, maar het draait om macht. Voor de oorlog voer zo’n vijfde van alle olie en vloeibaar aardgas (LNG) die wereldwijd werd verhandeld door de Straat van Hormuz.

Dat maakt de zeestraat het grootste drukmiddel dat Iran heeft. Washington wil dat drukmiddel pas weggeven als er ook afspraken over uranium liggen.

Zeelieden klem in Straat van Hormuz

Ondertussen wordt het op het water steeds gevaarlijker. Volgens de Financial Times zijn in ongeveer twee weken 24 schepen aangevallen. Dat is gemiddeld bijna twee per dag.

“Er is een dubbele blokkade en te veel schepen zijn aangevallen, vooral de afgelopen dagen”, zei Arsenio Dominguez, secretaris-generaal van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO), tegen Fox News.

Zo’n 6.000 zeelieden zitten volgens hem vast sinds de oorlog op 28 februari begon. Tot 9 oktober telde de IMO 100 bevestigde incidenten in de regio en 24 omgekomen zeelieden.

Iran beschuldigt de Amerikaanse marine daarnaast van intimidatie via VHF-kanaal 16, het internationale radiokanaal voor noodoproepen op zee. Teheran leverde daarvoor geen bewijs aan. Het Amerikaanse Centraal Commando (CENTCOM) zegt dat de blokkade professioneel wordt gecommuniceerd.

Voorlopig blijft het advies van Dominguez staan: niet door de zeestraat varen zolang er geen garanties zijn.

Doordat er minder olie op de markt komt, is de olieprijs flink gestegen. Brent-olie, de Europese graadmeter voor ruwe olie, al lange tijd boven de 100 dollar per vat. Terwijl de prijs vóór de oorlog nog rond de 70 dollar stond.

De belangrijkste reden is een echt tekort: er komen veel minder tankers door de zeestraat, terwijl de vraag naar olie gewoon doorloopt.

Daar komt een risicopremie bovenop. Dat is een extra bedrag dat handelaren betalen uit angst dat het nog erger wordt, bijvoorbeeld door nieuwe aanvallen op tankers. Die premie kan bij hoopvol nieuws snel verdwijnen, maar het tekort lost pas op als de schepen weer varen.

Een dure vat blijft niet bij de pomp hangen. Ook transport, kunststof en kunstmest worden duurder, en bedrijven rekenen die hogere kosten door in hun prijzen. Dat vraagt om een strenger beleid van centrale banken en daar zitten beleggers niets op te wachten.