Van bommen naar blokkade: Trump kiest de economische wurggreep

Donald Trump lijkt zijn strategie tegenover Iran opnieuw te veranderen. Na maanden van militaire aanvallen zonder een doorbraak kiest Washington weer nadrukkelijker voor economische druk. Nieuwe sancties en de Amerikaanse zeeblokkade moeten de Iraanse olie-inkomsten verder afknijpen en Teheran uiteindelijk tot concessies dwingen.

De koerswijziging komt nadat de militaire campagne er niet in slaagde Iran te laten capituleren. Tegelijkertijd kampt het Amerikaanse leger volgens Bloomberg met tekorten aan bepaalde munitie en is de oorlog weinig populair. Trump lijkt daarom terug te grijpen op een strategie die hij tijdens zijn eerste termijn al gebruikte: maximale economische druk.

Trump wil Iraanse economie verder afknijpen

De Verenigde Staten proberen Iran financieel steeds verder te isoleren. Minister van Financiën Scott Bessent speelt daarin een belangrijke rol met een campagne die binnen de regering wordt aangeduid als Operation Economic Fury.

De Amerikaanse VN-ambassadeur Mike Waltz stelde deze week dat die aanpak de Iraanse economie zwaar raakt. Trump zelf zei zondag dat hij het voorlopig rustiger aan doet tegenover Iran en vooral kijkt hoe de economische problemen in het land zich ontwikkelen.

Die problemen zijn groot. De Amerikaanse regering probeert met sancties en de blokkade van Iraanse havens vooral de olie-inkomsten van Teheran te raken. Zonder die inkomsten wordt het voor Iran moeilijker om buitenlandse valuta binnen te halen en zijn economie draaiende te houden.

Washington heeft sinds 2018 ongeveer 2.200 sancties tegen Iran ingesteld. Toch heeft die enorme hoeveelheid sancties Iran tot nu toe niet gedwongen om belangrijke Amerikaanse eisen te accepteren. Teheran houdt vast aan zijn nucleaire programma en weigert de Straat van Hormuz volledig vrij te geven.

China kan volgende doelwit van Trump worden

Als Trump de economische druk verder wil opvoeren, komt vooral China in beeld. Het land is verreweg de belangrijkste afnemer van Iraanse olie en is verantwoordelijk voor meer dan negentig procent van de Iraanse olie-export.

De Verenigde Staten hebben al enkele kleinere Chinese raffinaderijen en bedrijven gesanctioneerd die betrokken zijn bij deze handel. Grote Chinese banken die de transacties mogelijk maken, zijn tot nu toe echter grotendeels buiten schot gebleven.

Daar ingrijpen zou Iran veel harder kunnen raken. Als Chinese financiële instellingen geen betalingen meer kunnen verwerken, wordt het voor Teheran moeilijker om olie te verkopen en de opbrengsten daadwerkelijk te gebruiken.

Maar zo’n stap brengt grote risico’s met zich mee. Sancties tegen belangrijke Chinese banken kunnen de spanningen tussen Washington en Beijing flink vergroten, terwijl Trump in september een ontmoeting met de Chinese president Xi Jinping gepland heeft.

Ook India, een andere grote afnemer van Iraanse olie, kan bij een verdere aanscherping van de Amerikaanse sancties onder druk komen te staan.

Economische druk biedt geen garantie op akkoord

De grote vraag is of Iran uiteindelijk daadwerkelijk toegeeft. De Verenigde Staten leggen het land al tientallen jaren sancties op, zonder dat dit heeft geleid tot de politieke veranderingen waarop Washington hoopte.

Sanctie-experts waarschuwen daarom dat extra economische schade niet automatisch betekent dat de Iraanse regering haar koers verandert. De maatregelen kunnen de inkomsten van Teheran wel verder beperken, maar het regime heeft in het verleden laten zien langdurige economische druk te kunnen doorstaan.

Washington kan daarnaast wisselkantoren en financiële tussenpersonen in onder meer de Verenigde Arabische Emiraten aanpakken. Die spelen een belangrijke rol bij het omzetten van betalingen voor Iraanse olie, die bijvoorbeeld in Chinese yuan binnenkomen, naar valuta die Iran gemakkelijker kan gebruiken.

Voor financiële markten blijft vooral de Straat van Hormuz belangrijk. De Amerikaanse economische druk heeft Iran tot nu toe niet bewogen om de strategische vaarroute volledig te heropenen. Zolang daar geen doorbraak komt, blijft de situatie rond de wereldwijde olievoorziening onzeker.

Trump kiest daarmee voorlopig voor een minder directe militaire aanpak, maar niet voor minder druk. In plaats van nieuwe bombardementen moet vooral het verder afknijpen van de Iraanse olie-inkomsten Teheran aan de onderhandelingstafel krijgen.