VN waarschuwt voor zwakkere wereldeconomie door nieuwe energieschok

De wereldeconomie krijgt opnieuw een flinke tegenwind te verwerken. De Verenigde Naties verwachten dat de economische groei dit jaar verder vertraagt. Vooral de oorlog in het Midden-Oosten en de daardoor sterk gestegen energieprijzen zetten landen onder druk.

Tegelijkertijd verandert de wereldhandel in hoog tempo. China en de Verenigde Staten drijven minder handel met elkaar, Azië wordt steeds belangrijker en kunstmatige intelligentie zorgt voor een nieuwe economische machtsstrijd. Volgens de VN zijn de gevolgen daarvan lang niet voor ieder land positief.

Hogere energieprijzen remmen wereldeconomie

VN-organisatie UNCTAD verwacht dat de wereldeconomie in 2026 met 2,6 procent groeit. Vorig jaar was dat nog 2,9 procent. Daarmee verliest de wereldeconomie opnieuw wat snelheid.

Een belangrijke oorzaak is de oorlog in het Midden-Oosten. Sinds het uitbreken van het conflict is olie fors duurder geworden. De prijs van Brentolie schoot in enkele weken omhoog van ongeveer 70 dollar naar meer dan 110 dollar per vat.

Dat klinkt misschien als een probleem voor oliemaatschappijen en overheden, maar uiteindelijk kan vrijwel iedereen daar iets van merken. Duurdere olie maakt vervoer, productie en energie duurder. Bedrijven kunnen een deel van die hogere kosten vervolgens doorberekenen aan consumenten.

Vooral landen die sterk afhankelijk zijn van ingevoerde energie krijgen daardoor een flinke klap. Ook huishoudens met lagere inkomens zijn kwetsbaar, omdat een groter deel van hun inkomen opgaat aan dagelijkse uitgaven.

De situatie is extra lastig omdat veel landen al kampen met hoge financieringskosten. Volgens UNCTAD zijn internationale geldstromen bovendien onrustiger geworden sinds het conflict begon. Voor kwetsbare economieën wordt het daardoor moeilijker om investeringen aan te trekken of schulden betaalbaar te financieren.

Azië trekt steeds meer economische macht naar zich toe

Ondanks de vertraging blijft de wereldhandel groeien. Achter die groei gaat alleen een opvallende verschuiving schuil. De handelsrelatie tussen China en de Verenigde Staten wordt steeds zwakker, terwijl andere Aziatische landen juist belangrijker worden.

De handel tussen China en de VS is sinds 2024 met meer dan een vijfde afgenomen. Tegelijkertijd heeft Oost Azië de handelsrelaties met zowel China als Noord Amerika uitgebreid.

Azië wordt daarmee steeds belangrijker voor de wereldeconomie. Volgens UNCTAD komt dit jaar bijna zestig procent van de wereldwijde economische groei uit het continent. India springt eruit met een verwachte groei van ruim zeven procent. Ook China en Indonesië blijven relatief hard groeien.

Die ontwikkeling laat zien dat economische macht langzaam verschuift. Tegelijkertijd waarschuwt de VN dat het voor armere landen moeilijker wordt om hetzelfde groeipad te volgen dat eerder bijvoorbeeld China succesvol maakte.

Overheden beschermen strategisch belangrijke sectoren namelijk steeds nadrukkelijker. Denk aan chips, energie en geavanceerde technologie. Exportbeperkingen, strengere controles op buitenlandse investeringen en nieuwe eisen aan productieketens maken het voor nieuwkomers moeilijker om een plek aan tafel te bemachtigen.

AI boom brengt ook nieuwe risico’s

Kunstmatige intelligentie speelt daarin een steeds grotere rol. Producten die nodig zijn voor AI, waaronder geavanceerde computerchips, zijn inmiddels een belangrijke motor achter de internationale goederenhandel.

Maar meer handel betekent volgens UNCTAD niet automatisch dat de welvaart breed wordt verdeeld.

Een groot deel van de waarde binnen de AI industrie belandt bij een relatief kleine groep bedrijven. In een voorbeeld dat de organisatie onderzocht, ging het overgrote deel van de toegevoegde waarde naar bedrijfswinsten. Werknemers ontvingen daar slechts een beperkt deel van.

Daar komt nog een ander risico bij. Financiële markten zijn voor hun prestaties steeds sterker afhankelijk van een kleine groep grote technologiebedrijven. Als het enthousiasme rond AI plotseling omslaat, kan dat volgens UNCTAD daardoor gevolgen hebben die veel verder reiken dan alleen de technologiesector.

Ook andere grote economische instellingen zien risico’s. De Wereldbank verlaagde eerder zijn groeiverwachting vanwege de oorlog in het Midden-Oosten. Het Internationaal Monetair Fonds is iets positiever, maar waarschuwt eveneens voor de combinatie van geopolitieke spanningen, een verder verdeelde wereldhandel en mogelijke correcties rond AI.

UNCTAD ziet goedkopere binnenlandse energie als een belangrijk deel van de oplossing voor landen die kwetsbaar zijn voor nieuwe energieschokken. Hernieuwbare energie was sinds 2024 in meer dan negentig procent van de gevallen goedkoper dan het goedkoopste nieuw aangelegde fossiele alternatief. Landen die zelf meer energie kunnen opwekken, zijn volgens de organisatie minder afhankelijk van olie en gas uit het buitenland.