Water is te goedkoop en schaars, Goldman Sachs ziet een uitweg in tokenisatie

Goldman Sachs ziet getokeniseerd water als uitweg voor een watermarkt die muurvast zit. De bank schreef dat in mei in een rapport, en deze maand laaide de discussie daarover flink op.

Daaronder ligt een ongemakkelijk feit: van de belangrijkste grondstof op aarde weet niemand precies wat hij waard is.

Een grondstof zonder echte markt

Goldman Sachs Global Institute publiceerde op 14 mei het rapport Securing and Financing the Future of Water. De wereld moet tot 2040 zo’n 11,4 biljoen euro in waterinfrastructuur steken, becijferde het World Economic Forum. Dat is 6,5 biljoen euro meer dan er nu naartoe gaat.

Dat geld komt niet vanzelf. Waterprojecten zijn kapitaalintensief en betalen zich pas over tientallen jaren terug. Dat schrijven de auteurs, onder wie Jared Cohen, president global affairs bij Goldman Sachs.

Daar komt bij dat de prijs zelden klopt. In het Midden-Oosten en Noord-Afrika, waar water het schaarst is, ligt het tarief volgens het rapport vaak rond 35 procent van de werkelijke kosten.

Ondertussen groeit de vraag hard. Datacenters gebruiken volgens het Internationaal Energieagentschap nu zo’n 560 miljard liter per jaar, en dat kan richting 2030 verdubbelen naar 1,2 biljoen liter.

Aan de leidingen is de achterstand goed te zien. In Mexico-Stad lekt soms tot 35 procent van het water uit de buizen weg. Jordanië raakt jaarlijks bijna de helft van zijn watervoorraad kwijt aan lekkage, diefstal en verspilling.

Tegelijk hebben 2,1 miljard mensen geen veilig drinkwater en gaat ruim 70 procent van al het onttrokken zoetwater naar de landbouw.

“Water blijft de enige kritieke grondstof zonder een volwassen, gereguleerde markt”, vatte Ahmed Bin Sulayem, uitvoerend voorzitter en topman van de Dubaise grondstoffenbeurs DMCC, het vorig jaar samen.

Zo werkt getokeniseerd water

Verhandeld worden niet de druppels, maar de rechten erop: de vergunning om zoveel kubieke meter per jaar uit een rivier of aquifer te halen. Een watertoken is het digitale eigendomsbewijs van zo’n aanspraak op een blockchain, en slimme meters geven het verbruik door.

Vier dingen veranderen daardoor:

1. Overdracht duurt minuten in plaats van weken papierwerk.
   
2. Rechten zijn in kleine stukken te verkopen, zodat ook kleine gebruikers meedoen.
   
3. De debietmeter hangt rechtstreeks aan het register, waardoor dezelfde liter niet twee keer weg kan.
   
4. Besparing wordt verkoopbaar: houd je water over, dan is dat overschot geld waard.

Neem een boer die overstapt op druppelirrigatie. Hij houdt water over van zijn jaarlijkse aanspraak en verkoopt dat overschot aan een buurman die droog staat, of aan een stad verderop.

In Australië gaat die ruil al jaren zo, met papierwerk en een tussenpersoon. Een token moet er een handeling van minuten van maken, in porties die klein genoeg zijn voor één seizoen.

Op dat laatste punt mikt Goldman Sachs. “Getokeniseerde financiering kan kredieten opleveren voor bedrijven die water besparen of hergebruiken, via koppelingen met debietmeters”, schrijven de onderzoekers. Een verhandelbaar recht is namelijk onderpand, en met onderpand financier je een zuiveringsinstallatie.

Het idee is niet nieuw. Bij CO2 bestaat zo’n credit al jaren: wie uitstoot vermijdt, verkoopt het bewijs daarvan aan iemand die wil compenseren.

De eerste poging om die op een keten te zetten liep spaak. Toucan Protocol bracht ruim 20 miljoen credits naar de blockchain, vaak oude papieren van slapende projecten. Certificeerder Verra verbood het tokeniseren van ingeleverde credits op 25 mei 2022.

Daarna zakte de hele vrijwillige CO2-markt in, van bijna 2 miljard dollar aan handel in 2021 naar zo’n 535 miljoen dollar in 2024.

De les eruit: een waardeloos bewijs wordt door tokenisatie niet beter, alleen sneller verhandelbaar.

Inmiddels gaat het strakker. Verra keurde dit jaar de eerste digitaal geverifieerde credits goed en JPMorgan tokeniseert sinds vorig jaar credits rechtstreeks in het register, samen met S&P Global.

De Verenigde Arabische Emiraten experimenteren volgens Goldman Sachs al met getokeniseerd water. DMCC tekende op 17 juni 2025 een intentieverklaring met AQUA-INDEX, dat drinkwater uit reservoirs aan digitale eenheden wil koppelen.

Een handelsdatum is er ruim een jaar later nog steeds niet.

Werkt zo’n watermarkt in de praktijk?

Tot nu toe nauwelijks. De enige echte prijsmarkt voor water draait sinds eind 2020 in Californië, waar termijncontracten meeliften op de Nasdaq Veles-index. Die index stond op 12 augustus op 480,32 dollar per acre-foot, en de handel is al jaren dun.

Een acre-foot is ruim 1,2 miljoen liter. Omgerekend kost Californisch water dus zo’n 39 dollarcent per duizend liter, minder dan één flesje bronwater in de supermarkt.

Wie zo’n contract koopt, krijgt geen druppel. De Californische futures worden in geld afgerekend en volgen alleen de prijs.

Dat is nu net wat een watertoken anders belooft. Achter elke eenheid hoort een geverifieerde hoeveelheid water te staan, met de blockchain als kasboek dat bijhoudt wie wat bezit en voorkomt dat dezelfde liter twee keer wordt verkocht.

Of dat de markt vlot trekt, blijft de vraag. In Californië zit het knelpunt bij het aantal kopers en verkopers, en daar verandert een token op zichzelf niets aan.

Juist die stap naar de beurs ligt gevoelig. Pedro Arrojo-Agudo, VN-rapporteur voor het recht op veilig drinkwater, waarschuwde bij de start van die markt al dat speculanten meeliften op schaarste.

“Water behoort iedereen toe en is een publiek goed.”

De vraag is nu of Dubai zijn watertoken daadwerkelijk aan de handel krijgt. Lukt dat, dan hangt er voor het eerst een prijs aan water waar ook een fysieke voorraad achter zit. Blijft het bij papier, dan blijft water precies wat het vandaag is: een grondstof zonder prijskaartje.