Zo kan Bessent Iran raken: vier knoppen, vier risico’s

De Verenigde Staten bereiden nieuwe economische druk op Iran voor. Minister van Financiën Scott Bessent spreekt zelfs over een ongekende poging om het land economisch te isoleren. Dat is opvallend, want Iran heeft al te maken met duizenden sancties en een Amerikaanse zeeblokkade.

Toch heeft Washington nog verschillende mogelijkheden om de druk verder op te voeren. Vooral de oliehandel met China lijkt daarbij een belangrijk doelwit. Maar juist daar ontstaat een probleem: strengere maatregelen tegen Iran kunnen ook China raken, de olieprijs verder opdrijven en uiteindelijk de Amerikaanse economie treffen.

China vormt belangrijkste inkomstenbron voor Iran

China koopt meer dan 90 procent van de Iraanse olie-export. Wie de financiële druk op Teheran echt wil opvoeren, komt daardoor al snel bij Chinese bedrijven en banken terecht.

De Verenigde Staten hebben sinds het begin van de oorlog met Iran eind februari al sancties opgelegd aan verschillende kleinere Chinese raffinaderijen en bedrijven die betrokken zijn bij de handel. Grote Chinese banken die betalingen mogelijk maken, zijn tot nu toe grotendeels buiten schot gebleven.

Juist daar zou Washington een volgende stap kunnen zetten. Sancties tegen banken die Iraanse oliehandel financieren kunnen het voor Teheran veel moeilijker maken om zijn belangrijkste exportproduct te verkopen en betaald te krijgen.

Maar zo’n maatregel brengt grote risico’s met zich mee. De spanningen tussen Washington en Beijing kunnen verder oplopen, terwijl Trump juist een ontmoeting met de Chinese president Xi Jinping voorbereidt.

Ook de oliemarkt kan geraakt worden. Als strengere sancties ervoor zorgen dat minder Iraanse olie beschikbaar komt, kan het wereldwijde aanbod verder afnemen. Dat kan de toch al hoge olieprijs verder opdrijven en daarmee ook de inflatie aanwakkeren.

VS kan Iran moeilijker toegang geven tot zijn geld

Een tweede mogelijkheid is om de financiële tussenpersonen aan te pakken waarmee Iran zijn olie-inkomsten daadwerkelijk kan gebruiken.

Na een olieverkoop ontvangt Iran bijvoorbeeld betalingen in Chinese yuan. Wisselkantoren en andere tussenpersonen, onder meer in de Verenigde Arabische Emiraten, helpen vervolgens om dat geld om te zetten naar valuta die Teheran elders kan gebruiken.

De Amerikaanse overheid ziet deze partijen al langer als een zwakke plek. Onder Bessents zogenoemde Economic Fury-campagne zijn verschillende Iraanse wisselkantoren gesanctioneerd omdat ze zouden hebben geholpen bij het verplaatsen en witwassen van miljarden aan buitenlandse valuta.

Washington kan die aanpak verder uitbreiden. Daarmee kan Iran weliswaar moeilijker bij zijn buitenlandse inkomsten komen, maar volledig afsluiten wordt lastig. Het land heeft jarenlang alternatieve financiële routes opgebouwd.

Als één tussenpersoon wordt uitgeschakeld, kunnen transacties verschuiven naar andere partijen, valuta of digitale activa.

Trump kan handelspartners Iran voor harde keuze stellen

Een veel zwaardere stap zou zijn om niet alleen Iraanse bedrijven aan te pakken, maar vrijwel iedereen die zaken met Iran doet.

De Verenigde Staten kunnen daarvoor dreigen met secundaire sancties. Buitenlandse banken en bedrijven worden dan in feite voor een keuze gesteld: zaken blijven doen met Iran of toegang houden tot het Amerikaanse financiële systeem.

Trump gebruikte een vergelijkbare aanpak in 2017 tegen Noord-Korea. Voor Iran zou zo’n maatregel vooral China en Rusland raken, maar mogelijk ook bedrijven in landen rond Iran die nauwe handelsrelaties met Teheran onderhouden. Daar zitten ook Amerikaanse partners zoals Turkije tussen.

Trump heeft al met een vergelijkbare maatregel gedreigd. Hij opperde een importheffing van 25 procent voor landen die zaken blijven doen met Iran. Tot nu toe heeft hij die dreiging niet uitgevoerd.

Daarnaast zou Washington kunnen proberen om bevroren Iraanse staatsbezittingen daadwerkelijk in beslag te nemen. Dat gaat een stap verder dan het simpelweg blokkeren van die tegoeden.

Ook daar zijn de mogelijkheden echter beperkt. Veel Iraans vermogen bevindt zich buiten de Verenigde Staten. Washington zou daardoor medewerking van andere landen nodig hebben, terwijl daadwerkelijke confiscatie juridisch en diplomatiek ingewikkelder is.

Iraanse schaduwvloot kan volgende doelwit worden

Ten slotte kan Washington de druk op de Iraanse olie-export zelf verder opvoeren. De Amerikaanse zeeblokkade heeft het verkeer richting Iraanse havens al verminderd, maar de VS kan proberen de volledige logistieke keten harder te raken.

Daarbij kunnen niet alleen olietankers op de sanctielijst terechtkomen, maar ook bedrijven, terminals en andere partijen die deze transporten mogelijk maken. De Verenigde Staten hebben al schepen en ondernemingen aangepakt die onderdeel zouden zijn van de zogenoemde Iraanse schaduwvloot.

De grote vraag is hoe ver Trump bereid is te gaan. De zwaarste maatregelen kunnen Iran economisch verder isoleren, maar raken vrijwel automatisch ook belangrijke handelspartners en de wereldwijde oliemarkt. Daarmee kan extra druk op Teheran uiteindelijk ook hogere energieprijzen en nieuwe inflatiedruk in de Verenigde Staten veroorzaken.