Niet de wereld dumpt de dollar, maar een handjevol landen

De Amerikaanse dollar verliest al jaren terrein in de reserves van centrale banken. Inmiddels bestaat nog ongeveer 56 tot 57 procent van de wereldwijde officiële valutareserves uit dollars, het laagste aandeel in minstens dertig jaar. Toch blijkt uit nieuw onderzoek van de Federal Reserve Bank of New York dat achter die daling een opvallend ander verhaal schuilgaat.

Van een wereldwijde vlucht uit de dollar lijkt namelijk geen sprake. De afname wordt vooral veroorzaakt door een klein aantal landen met zeer grote reserves. China en Rusland spelen daarin een belangrijke rol.

Aandeel Amerikaanse dollar daalt fors

Rond 1999 bestond nog ongeveer 70 procent van de wereldwijde valutareserves uit Amerikaanse dollars. Inmiddels ligt dat aandeel rond de 57 procent. Vanaf 2015 alleen al daalde het volgens onderzoekers van de New York Fed van 64 naar 56 procent.

Ook wanneer andere belangrijke reservemunten worden meegenomen, is de verschuiving zichtbaar. Het gezamenlijke aandeel van de Amerikaanse dollar, euro, Japanse yen en Britse pond is gedaald tot ongeveer 87 procent. Dat is eveneens het laagste niveau in minstens drie decennia.

Andere valuta winnen daardoor terrein. Hun gezamenlijke aandeel in de officiële reserves is volgens gegevens van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) opgelopen tot ongeveer 13 procent.

Op het eerste gezicht lijkt dat precies te passen bij de veelbesproken dedollarisatie. Daarbij proberen landen hun afhankelijkheid van de Amerikaanse munt te verkleinen. De onderzoekers van de New York Fed waarschuwen echter dat de wereldwijde cijfers een vertekend beeld kunnen geven.

Een land met honderden miljarden dollars aan reserves weegt namelijk veel zwaarder mee dan een land met een kleine reservepot. Daardoor kunnen beslissingen van enkele grote landen het wereldwijde percentage sterk beïnvloeden.

China en Rusland trekken het gemiddelde omlaag

De onderzoekers bekeken daarom niet alleen het wereldwijde totaal, maar ook wat afzonderlijke landen daadwerkelijk deden. Daaruit komt geen massale beweging weg van de dollar naar voren.

Tussen 2015 en 2023 waren er grofweg evenveel landen die het aandeel dollars in hun reserves verhoogden als landen die dat aandeel verlaagden. Als centrale banken wereldwijd gezamenlijk afscheid zouden nemen van de dollar, zou juist een duidelijke meerderheid haar dollarbezit moeten afbouwen.

Vooral China en Rusland zorgden tussen 2015 en 2019 voor de daling door hun voorkeur voor dollaractiva te verminderen. Turkije, Peru en Spanje leverden eveneens een negatieve bijdrage, maar die was aanzienlijk kleiner.

Tegelijkertijd verhoogden onder meer Zweden en Zwitserland juist het aandeel dollars in hun reserves.

Er speelt bovendien nog een tweede effect. Het wereldwijde dollaraandeel kan dalen zonder dat een centrale bank daadwerkelijk dollars verkoopt. Wanneer een land dat relatief weinig dollars bezit zijn totale valutareserves sterk uitbreidt, daalt automatisch het wereldwijde gemiddelde.

Zwitserland is daarvan een opvallend voorbeeld. Het land vergrootte tussen 2015 en 2019 zijn reserves sterk. Omdat het Zwitserse dollaraandeel aanvankelijk lager lag dan het wereldwijde gemiddelde, drukte die groei het mondiale percentage. Tegelijkertijd verhoogde Zwitserland juist zijn eigen blootstelling aan de dollar.

Fed ziet dollarpositie grotendeels intact

Voor de periode van 2019 tot 2023 wordt het beeld nog opvallender. Van 62 landen zijn volledige gegevens beschikbaar. Gezamenlijk verhoogden deze landen het aandeel dollars in hun portefeuilles zelfs licht. Hun bijdrage via veranderende voorkeuren bedroeg plus 0,3 procentpunt.

Juist bij vier grote reservehouders ontbreken volledige gegevens: China, Rusland, Mexico en Marokko. Samen beschikken zij over ongeveer evenveel reserves als de overige 62 onderzochte landen bij elkaar.

Om de totale daling van 2,3 procentpunt uit de IMF-cijfers te kunnen verklaren, berekenen de onderzoekers dat deze vier landen samen een negatieve bijdrage van ongeveer twee procentpunten moeten hebben geleverd via veranderde valutavoorkeuren. Daarmee zou vrijwel de volledige afname bij een zeer kleine groep landen zijn geconcentreerd.

Dat maakt de dalende grafiek van de dollar minder eenduidig dan hij lijkt. Het aandeel van de munt in de mondiale reserves staat wel degelijk op het laagste niveau in tientallen jaren. Maar onder de meeste centrale banken is geen gezamenlijke uittocht uit Amerikaanse activa zichtbaar.

De dollar blijft bovendien belangrijk voor landen die liquiditeit nodig hebben, hun eigen munt willen stabiliseren of reserves aanhouden als bescherming tegen financiële schokken. Volgens de onderzoekers zijn die redenen om dollars aan te houden nog altijd sterk aanwezig.

De dalende dollarreserves laten daarmee vooral zien hoe groot de invloed van enkele enorme reservehouders is. Voor het merendeel van de landen bleef de positie van de Amerikaanse munt in hun reserveportefeuille relatief stabiel.