Centrale banken hamsteren goud en trekken voorraad weg uit Amerika

Het vertrouwen tussen bondgenoten krijgt barsten, en dat is af te lezen aan de goudkluizen. Centrale banken kopen goud in een tempo ver boven normaal en halen een groeiend deel van hun voorraad weg uit de Verenigde Staten. Daarbij telt vooral de vraag of een land bij zijn goud kan als het echt misgaat.

Centrale banken kopen massaal goud

Wereldwijd kochten centrale banken in augustus zo’n 79 ton goud, schat zakenbank Goldman Sachs. Dat is ruim vier keer het maandgemiddelde van 17 ton van vóór 2022, het jaar waarin de oorlog in Oekraïne begon.

En augustus was geen uitschieter: over drie maanden gemeten en gecorrigeerd voor seizoenseffecten ligt het tempo op 85 ton per maand. Op jaarbasis komt dat neer op ruim 1.000 ton.

China is met zo’n 25 ton de grootste koper die Goldman kan aanwijzen. Volgens de zakenbank blijven de motieven bestaan om minder te leunen op de dollar en andere westerse reservevaluta’s.

Achter die motieven zit een les uit 2022. Een reserve in dollars of euro’s is een vordering op een ander land, en dat land kan de toegang blokkeren. Na de inval in Oekraïne bevroor het Westen zo’n 300 miljard dollar aan Russische reserves.

Goud werkt anders.

Een goudstaaf is geen belofte van een overheid of bank. Daardoor geldt goud als neutraal bezit: het hangt niet af van de goodwill van een ander land.

Daar komt bij dat goud schaars is. Geen centrale bank kan er met een druk op de knop meer van maken, en mijnen voegen elk jaar maar een klein beetje toe aan de bestaande voorraad. Ook vergaat het metaal niet, waardoor het al duizenden jaren als waardeopslag dient.

Aanhangers van Bitcoin (BTC) zien precies die eigenschappen terug in hun munt. Er komen nooit meer dan 21 miljoen bitcoins, en geen overheid of centrale bank heeft de touwtjes in handen. Bovendien is het digitaal, waardoor je het makkelijk (over de landsgrenzen) kunt versturen.

Goud verlaat de kluis in New York

Die neutraliteit heeft wel een voorwaarde. Ligt het goud in een kluis in het buitenland, dan bepaalt dat land uiteindelijk of je erbij kan.

Westerse centrale banken kopen nauwelijks bij, omdat ze om historische redenen al veel goud bezitten. Bij hen draait de discussie daarom om de plek waar dat goud ligt.

Vorige maand bevestigde De Nederlandsche Bank (DNB) dat het in een half jaar zo’n 86 ton goud uit New York en Ottawa naar Londen had verhuisd. DNB wees daarbij op de toenemende geopolitieke onrust.

Goud bij de Bank of England, de Britse centrale bank, is volgens DNB het makkelijkst verhandelbare goud ter wereld. Daardoor is het in een crisis het snelst in te zetten.

President Olaf Sleijpen benadrukte dat het om voorzorg gaat. “We verwachten dat we ze nooit hoeven te gebruiken, maar we moeten onze weerbaarheid en paraatheid wel versterken.”

Frankrijk haalde tussen juli 2025 en januari 2026 al zijn goud weg bij de Federal Reserve (Fed) in New York, de Amerikaanse centrale bank. Parijs sprak niet over geopolitiek, maar over zuiverheid: het Amerikaanse goud haalde de norm van 99,99 procent niet.

Dat klinkt als een technische keuze, maar de uitkomst is dezelfde. In augustus slonk de voorraad van buitenlandse centrale banken bij de Fed met 40 ton, terwijl die bij de Bank of England met 46 ton groeide.

Woorden en daden lopen uiteen

Ook een enquête van Goldman onder centrale banken laat de verschuiving zien. Dit jaar weigerde 12 procent te zeggen waar het goud ligt, tegen 10 procent een jaar eerder. Over de komende twaalf maanden hield zelfs 18 procent de lippen stijf op elkaar.

In Duitsland en Italië, de nummers twee en drie qua goudvoorraad, eisen politici dat meer goud de VS verlaat. Ze wijzen op de vijandige houding van president Donald Trump tegenover Europa, inclusief zijn dreigement om Groenland in te nemen.

De Bundesbank, de Duitse centrale bank, deelt die zorgen niet. Volgens de bank zou Amerika zichzelf schaden als het het vertrouwen van de financiële markten op het spel zet.

Toch geldt in de financiële wereld een oude vuistregel: kijk naar wat centrale banken doen, niet naar wat ze zeggen. Hun woorden zijn zorgvuldig gewogen, omdat één onhandige uitspraak markten kan opschrikken of een bondgenoot kan schofferen.

Een goudtransport van tientallen tonnen kost daarentegen veel geld en maanden voorbereiding. Zo’n besluit neemt een centrale bank alleen als hij het echt meent, en daardoor zegt het meer over zijn werkelijke inschatting dan een persbericht.

Die kloof gaat verder dan geopolitiek. In het openbaar twijfelen centrale banken zelden aan de oplopende staatsschulden of aan de dollar als reservemunt, maar anoniem zijn ze een stuk openhartiger.

In de jaarlijkse enquête van de World Gold Council onder 76 centrale banken verwacht 74 procent dat het aandeel van de dollar in de wereldwijde reserves de komende vijf jaar daalt. Daarnaast noemt 73 procent het ontbreken van wanbetalingsrisico, het gevaar dat een schuldenaar niet terugbetaalt, als reden om goud te houden.

Krishan Gopaul, senior analist bij de World Gold Council, ziet in een verhuizing geen voorbode van verkopen. “Maar het beeld dat ontstaat, is er een waarin veiligheid alleen niet langer genoeg is.”