Barsten in het gouden ei van ASML: China bouwt eigen concurrenten

De druk op ASML neemt toe nu China miljarden pompt in een eigen chipindustrie. Amerikaanse en Nederlandse exportbeperkingen moeten voorkomen dat China toegang krijgt tot de meest geavanceerde chiptechnologie. Tegelijkertijd geven die maatregelen Chinese bedrijven juist een sterke reden om zelf alternatieven te ontwikkelen.

Die ontwikkeling begint steeds zichtbaarder te worden. Chinese chipbedrijven halen enorme bedragen op bij beleggers en werken aan technologie die op termijn kan concurreren met machines van ASML. Voor het Nederlandse bedrijf staat veel op het spel, want ongeveer een vijfde van de omzet komt uit China.

Chinese chipbedrijven halen miljarden op

De Chinese chipsector beleeft in 2026 zijn drukste beursjaar ooit. Een van de opvallendste voorbeelden is geheugenfabrikant CXMT. Het bedrijf haalde bij zijn beursgang in Shanghai ruim 7 miljard euro op. Op de eerste handelsdag schoot de koers met 466 procent omhoog.

Ook geheugenmaker YMTC heeft een beursgang aangekondigd. Chipmachinefabrikant Dongfang Jingyuan wil eveneens naar de beurs. Dat past binnen de strategie van Peking om China minder afhankelijk te maken van Amerikaanse en Europese chiptechnologie.

Daarvoor is veel geld nodig. Opvallend is dat winstgevendheid daarbij niet altijd doorslaggevend is. Van de 49 nieuwe beursaanvragen op de technologiebeurs van Shanghai in de eerste helft van 2026 kwam ongeveer de helft van verlieslijdende bedrijven.

Volgens Paul Triolo, senior vicepresident China en technologie bij DGA-Albright Stonebridge, accepteert Peking dat wanneer bedrijven een belangrijke positie in de chipketen kunnen innemen.

“Als het gaat om cruciale schakels in de toeleveringsketen, is Peking bereid zaken door de vingers te zien en bedrijven te steunen die niet volledig winstgevend zijn”, aldus Triolo.

Verschillende bedrijven die nu kapitaal willen ophalen, waaronder YMTC en Dongfang Jingyuan, staan bovendien op Amerikaanse sanctielijsten. Daardoor is hun toegang tot westerse technologie beperkt. China probeert dat gat steeds nadrukkelijker zelf op te vullen.

Exportcontroles kunnen ASML nieuwe concurrenten bezorgen

Juist daar ontstaat een lastig probleem voor ASML. Exportcontroles beperken nu de mogelijkheden om bepaalde machines aan Chinese klanten te verkopen. Tegelijkertijd versnellen ze de ontwikkeling van Chinese alternatieven.

Paul Verhagen, onderzoeker bij het Haags Centrum voor Strategische Studies, stelt dat het oude model voor ASML daardoor onder druk staat.

“ASML had volgens neoliberale principes een gouden ei. Ze hadden als enige een monopolie op een cruciale technologie”, zegt hij. Volgens Verhagen werkte dat goed zolang technologie relatief vrij over de wereld kon bewegen. Geopolitieke spanningen hebben die situatie veranderd.

“De markten die ASML nodig heeft, zijn mondiale markten. Hoe meer je daarvan gaat afsnijden, hoe groter het probleem wordt.”

Volgens Verhagen hebben de exportbeperkingen China bovendien wakker geschud. Zolang Chinese fabrikanten machines van ASML konden kopen, was de noodzaak kleiner om miljarden te investeren in een eigen alternatief voor de meest geavanceerde EUV-machines.

“Maar door exportcontroles is hun de motivatie gegeven om het wél te doen. En dat doen ze ook. Ze gebruiken de volledige staatsindustriële capaciteit van China.”

Ook Triolo denkt niet dat exportcontroles de Chinese opmars uiteindelijk kunnen tegenhouden. Volgens hem kunnen Chinese bedrijven de achterstand verkleinen door innovatie, opgebouwde ervaring en mogelijk diefstal van intellectueel eigendom.

Chinese concurrentie is groter risico voor ASML

Voor ASML komt de druk daardoor van twee kanten. Het bedrijf kan minder vrij verkopen in China, terwijl Chinese concurrenten ondertussen sneller ervaring opdoen.

Volgens Michael Roeg, analist bij Degroof Petercam, vormt dat tweede probleem uiteindelijk de grootste bedreiging.

“Chinese binnenlandse ontwikkeling is een veel groter risico dan exportrestricties. Al mag er helemaal geen machine meer naar China, dan stopt daar de groei en moet die elders vandaan komen. ASML profiteert dan alsnog. Maar als de Chinezen zelf concurrerender worden, is dat een veel belangrijkere bedreiging.”

China staat technisch gezien nog wel op achterstand. Marc Hesselink, analist bij ING, verwacht niet dat ASML op korte termijn veel marktaandeel zou verliezen als de exportbeperkingen zouden verdwijnen. De kwaliteit van de Nederlandse machines ligt volgens hem nog duidelijk hoger. Ook de totale kosten voor klanten om de machines te gebruiken vallen gunstiger uit.

Nieuwe Amerikaanse beperkingen kunnen die achterstand echter sneller laten krimpen. De zogenoemde Match Act zou ASML kunnen verbieden om ook minder geavanceerde machines aan bepaalde Chinese klanten te verkopen en te onderhouden. De wet heeft vertraging opgelopen, maar is nog niet van tafel.

Zakenbank Jefferies wees daarnaast op berichten dat het Chinese Shanghai Yuliangsheng immersielithografiesystemen levert aan grote chipmakers zoals SMIC, Hua Hong en CXMT. Die machines zijn momenteel minder geavanceerd dan de systemen van ASML.

Toch kunnen verdere exportbeperkingen Chinese chipmakers dwingen om lokale machines te gebruiken. Daarmee krijgen Chinese fabrikanten meer klanten, meer praktijkervaring en uiteindelijk meer mogelijkheden om hun technologie te verbeteren.

“Door exportrestricties kunnen Chinese klanten geen keus hebben”, zegt Hesselink. Hoe groter het aantal Chinese systemen dat daadwerkelijk wordt gebruikt, hoe sneller fabrikanten volgens hem kunnen leren.

Voor ASML is China ondertussen nog altijd een cruciale afzetmarkt. Ongeveer twintig procent van de totale omzet van het bedrijf komt uit het land. ASML wil niet vooruitlopen op de mogelijke gevolgen van nieuwe exportcontroles of de Match Act zolang die maatregelen niet definitief zijn.