De robots komen eraan, alweer

Vraag op een verjaardag wat mensen van AI vinden en je hoort geen meningen, je hoort angst. Het pakt onze banen af. Het weet alles van je. Je kunt nergens meer op vertrouwen, want alles kan nep zijn.

Straks is het slimmer dan wij. En dan?

De teneur is somber. En eerlijk is eerlijk: die wordt elke week gevoed door nieuwe berichten. Modellen die uit hun testomgeving ontsnappen. AI-bedrijven die in korte tijd miljarden aan waarde verliezen. Een fataal softwarelek dat door geen enkel AI-model werd ontdekt. Wie bang is voor AI hoeft zijn gelijk niet te zoeken. Het wordt bijna dagelijks thuisbezorgd.

En toch klopt er iets niet aan dat beeld.

Niet omdat de angst onzin is, maar omdat angst een slechte verslaggever is. Hij vertelt alleen wat er mis kan gaan en zelden wat er ondertussen goed gaat.

Kijk om je heen en je ziet die andere werkelijkheid overal. Wie slecht ziet, laat zijn telefoon een bijsluiter voorlezen. Wie doof is, krijgt gesprekken live ondertiteld. Een scholier die vastloopt op wiskunde heeft een leraar die nooit ongeduldig wordt. Niet om middernacht. Ook niet bij de vierde keer dezelfde vraag.

In de zorg helpt AI radiologen om afwijkingen op scans sneller te herkennen. In het ziekenhuis kijkt software mee als een extra paar ogen dat nooit moe wordt. Bijna niets daarvan haalt het journaal. Angst levert krantenkoppen op. Vooruitgang gebeurt geruisloos.

Het bijzondere is dat we dit al vaker hebben meegemaakt.

Toen de trein werd uitgevonden, waarschuwden artsen dat het menselijk lichaam zulke snelheden niet aankon. De rekenmachine zou een generatie opleveren die niet meer kon hoofdrekenen. Internet zou ervoor zorgen dat kinderen nooit meer buiten kwamen.

Steeds zat er een kern van waarheid in die angst. Er ging iets verloren. Er ontstond echte schade waarvoor nieuwe regels nodig waren.

Maar telkens bleek de samenleving niet weerloos. We pasten ons aan. We maakten de trein veiliger, leerden omgaan met de rekenmachine en ontwikkelden regels voor internet.

De angst was geen vergissing. Hij werkte als een immuunsysteem. Juist doordat mensen kritisch waren, werd de technologie veiliger.

Dat zie je nu opnieuw gebeuren.

Dat wij deze week schreven over een softwarelek dat door geen enkel AI-model werd ontdekt, kon alleen omdat het bedrijf daar zelf open over was en de rest van de sector waarschuwde. Zo ziet vooruitgang er in de praktijk uit. Niet als een wereld waarin niets misgaat, maar als een wereld waarin fouten sneller worden gevonden en gedeeld.

Is de angst voor AI dan terecht? Voor een deel wel.

Er verdwijnen banen. Er komt meer rommel op internet. Er wordt kapitaal vernietigd. En er zullen ongetwijfeld ongelukken gebeuren die we vandaag nog niet kunnen voorspellen. Dat vraagt om goed beleid, duidelijke regels en gezonde scepsis.

Maar bang zijn voor AI als geheel is hetzelfde als bang zijn voor elektriciteit. Begrijpelijk na de eerste kortsluiting, maar geen reden om het licht voorgoed uit te doen.

De eerlijkste houding ligt ergens tussen optimisme en doemdenken. AI is gereedschap. Gevaarlijk als je er blind op vertrouwt, waardevol als je het gebruikt naast je eigen verstand.

De echte vraag is daarom niet of we bang moeten zijn voor AI.

De vraag is of we de angst het hele verhaal laten vertellen, of hem laten doen waar hij het nuttigst is: ons scherp houden, terwijl we verder bouwen.