Digitale euro nadert beslissing: dit staat er op het spel

De digitale euro blijft de gemoederen binnen de Europese Unie bezighouden. Volgens de Europese Centrale Bank (ECB) is de digitale munt nodig om Europa minder afhankelijk te maken van buitenlandse betaalbedrijven en publiek geld ook in een steeds digitalere economie beschikbaar te houden.

Tegenstanders vrezen juist dat de digitale euro kan uitgroeien tot een systeem waarmee overheden en centrale banken meer inzicht krijgen in het betalingsverkeer van burgers. Nu de onderhandelingen over de definitieve wetgeving zijn begonnen, breekt een beslissende fase aan.

Waarom wil de ECB de digitale euro invoeren?

De digitale euro is een digitale vorm van de euro die rechtstreeks door de ECB wordt uitgegeven. De munt moet naast contant geld en bestaande betaalrekeningen blijven bestaan en is nadrukkelijk niet bedoeld als vervanging daarvan. Consumenten zouden de digitale euro via een digitale portemonnee kunnen gebruiken voor betalingen in winkels, online en onderling.

Het belangrijkste verschil met geld op een bankrekening is dat een digitale euro een verplichting van de ECB blijft en niet van een commerciële bank. Daarmee geldt de digitale euro als de digitale tegenhanger van contant geld. Juist dat maakt het project zo omstreden.

Volgens ECB-bestuurslid Piero Cipollone moet de digitale euro ervoor zorgen dat Europeanen ook in de toekomst met publiek geld kunnen betalen, terwijl steeds meer transacties digitaal verlopen. Daarnaast wil de centrale bank de afhankelijkheid van internationale betaalnetwerken zoals Visa en Mastercard verkleinen.

Ook ECB-president Christine Lagarde pleitte eerder voor meer Europese controle over de eigen betaalinfrastructuur. Volgens haar moet Europa beschikken over een eigen alternatief voor digitale betalingen. De Europese consumentenorganisatie BEUC deelt die visie en noemt de digitale euro een veilige en toegankelijke aanvulling op bestaande betaalmethoden.

Privacy blijft het grootste struikelblok

Ondanks de voordelen blijft privacy het grootste discussiepunt. Voormalig Deutsche Bank-bestuurder Pius Sprenger en hoogleraar Patrick Schueffel waarschuwen dat digitaal centralebankgeld de mogelijkheden om financiële activiteiten te volgen aanzienlijk kan vergroten. Privacyvoorvechter Efrat Fenigson vreest bovendien dat de digitale euro uiteindelijk kan uitgroeien tot programmeerbaar geld, waardoor in theorie voorwaarden kunnen worden verbonden aan hoe of waaraan geld wordt besteed.

De ECB benadrukt juist dat privacy een belangrijk uitgangspunt is. Zo moeten offline betalingen mogelijk blijven, waardoor gebruikers een vorm van privacy behouden die vergelijkbaar is met contant geld. Daarnaast stelt de centrale bank geen toegang te krijgen tot persoonlijke transactiegegevens.

Ook de Europese privacytoezichthouders EDPS en EDPB benadrukken dat een hoog niveau van gegevensbescherming noodzakelijk is om het vertrouwen van burgers te behouden. Volgens BEUC bieden de huidige voorstellen daarvoor voldoende waarborgen, al moeten de definitieve onderhandelingen dat nog bevestigen.

Ook banken zetten vraagtekens

Niet alleen privacyvoorstanders zijn kritisch. Ook commerciële banken vrezen dat consumenten spaargeld overhevelen naar digitale europortemonnees, waardoor banken minder deposito’s beschikbaar hebben om leningen te verstrekken.

Voormalig ECB-bestuurder Lorenzo Bini Smaghi waarschuwde dat dit gevolgen kan hebben voor de financiële stabiliteit. De ECB wil dat risico beperken door een limiet te stellen aan het bedrag dat gebruikers mogen aanhouden. Daarnaast wordt er, net als bij contant geld, geen rente uitgekeerd over digitale euro’s.

Miljardenproject nadert beslissend moment

Ook de kosten liggen onder een vergrootglas. De ECB schat dat de ontwikkeling van de digitale euro ongeveer 1,3 miljard euro kost. Daar komen jaarlijkse operationele kosten van ongeveer 320 miljoen euro bovenop.

Voor commerciële banken en andere betaaldienstverleners kan de rekening nog veel hoger uitvallen. Volgens ramingen van de ECB kost de integratie van de digitale euro tussen de 4,6 en 6,9 miljard euro.

Na jaren van voorbereiding onderhandelen de Europese Commissie, het Europees Parlement en de EU-lidstaten over de definitieve wetgeving. Volgens Cipollone hoopt de ECB dat die eind dit jaar gereed is. Daarna beslist de Raad van Bestuur of de digitale euro daadwerkelijk wordt ingevoerd.

Krijgt het project groen licht, dan kan de eerste introductie vanaf 2027 beginnen. Een brede uitrol onder consumenten wordt pas rond 2029 verwacht.

Internationale ervaringen bieden gemengd beeld

Europa staat niet alleen. Meer dan honderd landen hebben de afgelopen jaren gewerkt aan digitale valuta van centrale banken. Een deel van die projecten werd later aangepast, uitgesteld of stopgezet.

China heeft de digitale yuan inmiddels landelijk ingevoerd, maar veel consumenten blijven gebruikmaken van Alipay en WeChat Pay. Ook de Sand Dollar op de Bahama’s en de Nigeriaanse eNaira kennen een beperkte adoptie. Volgens het artikel stopte Brazilië in 2025 met de ontwikkeling van het Drex-platform vanwege zorgen over de kosten en privacy.

Die voorbeelden laten zien dat de techniek beschikbaar is, maar dat brede acceptatie onder consumenten allesbehalve vanzelfsprekend is. De komende maanden worden daarom bepalend voor de toekomst van de digitale euro.

Voorstanders zien het project als een noodzakelijke stap om de Europese betaalinfrastructuur te versterken en de afhankelijkheid van buitenlandse partijen te verkleinen. Critici vrezen juist dat de voordelen niet opwegen tegen de mogelijke gevolgen voor privacy, financiële vrijheid en de rol van de overheid in het betalingsverkeer.