EU wil energiebelasting verlagen terwijl Duitsland accijns al met 17 cent verlaagt

De Europese Commissie komt op 22 april met een plan om energiebelastingen en netkosten te verlagen. De maatregel moet bedrijven en consumenten ontlasten nu olie- en gasprijzen fors zijn gestegen door de oorlog met Iran.

Het is de eerste gecoördineerde Europese reactie op een energiecrisis die steeds dieper ingrijpt. Individuele landen wachten daar niet op: Duitsland besloot afgelopen nacht de accijns op brandstof met 17 cent per liter te verlagen.

Gasprijs 48 procent hoger dan voor de oorlog

De urgentie is groot. De Europese gasprijs steeg maandag met 8,5 procent na Trumps aankondiging van een marineblokkade bij de Straat van Hormuz. Ten opzichte van het niveau voor het conflict ligt de gasprijs nu 48 procent hoger. Brent-olie is sinds het begin van de oorlog met 41 procent gestegen.

Europa is beperkt afhankelijk van olie en gas uit het Midden-Oosten, maar door de zware afhankelijkheid van fossiele import is het continent kwetsbaar voor mondiale prijsschokken. De effectieve sluiting van Hormuz versterkt de zorgen over aanhoudend hoge energieprijzen.

22 landen namen al 120 noodmaatregelen

De Commissie loopt achter de feiten aan. Sinds het begin van de oorlog hebben 22 EU-lidstaten meer dan 120 ongecoördineerde maatregelen genomen voor in totaal meer dan 9 miljard euro om de impact van hogere energieprijzen te verzachten. Daar komen nog eens 13 miljard euro aan extra kosten bovenop door duurdere fossiele import.

Duitsland besloot afgelopen nacht om de accijns op benzine en diesel met 17 cent per liter te verlagen. De coalitie van CDU en SPD overlegde tot in de vroege uurtjes over het plan. De maatregel bespaart burgers en bedrijven 1,6 miljard euro. Een liter benzine kost in Duitsland nu iets meer dan 2 euro. Eerder namen Zweden, Griekenland, Spanje en Italië vergelijkbare stappen.

Nederland houdt voorlopig de hand op de knip. De regering wil nog niet overgaan tot een accijnsverlaging, ondanks dat de prijs aan de pomp sinds het begin van de oorlog met bijna 30 cent per liter is gestegen. Een liter diesel kost inmiddels circa 2,55 euro. De Duitse accijnsverlaging kan wel leiden tot meer tanktoerisme vanuit Nederland bij grensbewoners.

Het gebrek aan coördinatie is een probleem. Elk land doet iets anders, afhankelijk van de eigen politieke en economische situatie. De Commissie wil daar met het nieuwe plan meer lijn in brengen.

Lagere belasting op stroom, hogere op fossiel

Het plan richt zich op twee hoofdlijnen. Ten eerste het verlagen van belastingen op elektriciteit en het schrappen van bepaalde heffingen. Stroom moet fiscaal gunstiger worden behandeld dan fossiele brandstoffen. Ten tweede het verbeteren van de netinfrastructuur en het verlagen van de kosten voor het gebruik van het stroomnet.

De Commissie zal ook aanbevelingen doen voor energiebesparing en steun voor schone technologieën, voortbouwend op het plan uit 2022 toen de Russische gascrisis Europa trof.

Geen prijsplafond, geen verplichte besparing

Het plan kent duidelijke grenzen. Een prijsplafond op gas zoals in 2022 is niet aan de orde. Verplichte besparingsdoelen evenmin. Commissievoorzitter Von der Leyen benadrukte vorige maand dat alle maatregelen tijdelijk en gericht moeten zijn.

Over een Europese winstbelasting voor energiebedrijven bestaat verdeeldheid. Duitsland, Italië, Spanje, Oostenrijk en Portugal drongen er vorige week op aan om extra winsten van energiebedrijven als gevolg van de oorlog te belasten. De Commissie zal mogelijk richtlijnen publiceren maar geen Europese verplichting voorstellen.

Dag voor EU-top

Het plan verschijnt een dag voor een informele bijeenkomst van EU-leiders. Die vroegen eerder dit jaar al om concrete maatregelen om de energielasten voor de industrie te verlichten. De concurrentiepositie van Europa ten opzichte van China en de VS staat steeds meer onder druk door hoge energiekosten.