Iran laat ‘niet-vijandige’ schepen door Hormuz, maar stelt strikte voorwaarden

Iran heeft in een brief aan de International Maritime Organization duidelijk gemaakt onder welke voorwaarden schepen de Straat van Hormuz mogen passeren. Alleen ‘niet-vijandige’ schepen die geen rol spelen in acties tegen Iran en zich houden aan de door Teheran opgelegde veiligheidsregels, krijgen toegang.

Iran claimt soevereiniteit over Hormuz

In de brief stelt Iran dat landen alleen kunnen rekenen op veilige doorgang “in coördinatie met de bevoegde Iraanse autoriteiten”. Schepen van landen die betrokken zijn bij of steun geven aan aanvallen op Iran worden uitgesloten.

Het is een opvallende nuancering. Waar de Iraanse Opperste Leider Mojtaba Khamenei eerder zei dat de straat dicht moest blijven, schetst deze brief een genuanceerder beeld. Iran sluit Hormuz niet volledig af, maar claimt het recht om te bepalen wie erdoor mag. De zeestraat wordt daarmee feitelijk een Iraanse tolpoort.

Dat blijkt ook uit de praktijk. Iran is begonnen met het heffen van transitkosten voor commerciële schepen. De afgelopen dagen passeerde een klein aantal schepen de zeestraat, vaak via routes dicht langs de Iraanse kust en vermoedelijk pas na toestemming en betaling.

Wat dit betekent voor de energiemarkten

Voor de energiemarkten verandert er op korte termijn weinig. De voorwaarden die Iran stelt sluiten per definitie Amerikaanse, Israëlische en waarschijnlijk ook Britse schepen uit. En rederijen uit andere landen zullen niet snel door Hormuz varen als dat betekent dat ze afhankelijk zijn van Iraanse goedkeuring die op elk moment kan worden ingetrokken.

Iran stelt bovendien dat “het volledig herstel van veiligheid en stabiliteit in de straat afhankelijk is van het einde van militaire dreigingen in de regio.” Zolang de oorlog doorgaat, blijft de situatie onvoorspelbaar.

Diplomatie of machtsspel?

De boodschap uit Teheran laat zich op twee manieren lezen. Aan de ene kant oogt het als een diplomatiek signaal: Iran lijkt bereid om de Straat van Hormuz deels te heropenen, mits landen zich voegen naar de Iraanse voorwaarden.

Aan de andere kant wijst alles op een strategisch machtsspel. Door zelf te bepalen welke schepen wel en niet mogen passeren en daar mogelijk kosten voor te rekenen, verstevigt Iran zijn grip op een route waar normaal een groot deel van de wereldwijde oliehandel doorheen gaat.