10 miljoen vaten olie door Hormuz: verliest Iran zijn grootste machtsmiddel?

De oliehandel via de Straat van Hormuz herstelt zich sneller dan verwacht. Volgens een Amerikaanse functionaris stroomt inmiddels weer meer dan tien miljoen vaten olie per dag door de strategische vaarroute. Dat is een belangrijk signaal dat Iran minder grip lijkt te hebben op een van de belangrijkste knelpunten van de wereldwijde energiemarkt.

Het herstel volgt op het tijdelijke vredesakkoord tussen de Verenigde Staten en Iran. Tegelijkertijd lopen de spanningen nog altijd hoog op. Nieuwe aanvallen op schepen en moeizame onderhandelingen laten zien dat de situatie nog verre van stabiel is.

Straat van Hormuz weer grotendeels open voor olieverkeer

De Straat van Hormuz is een van de belangrijkste vaarroutes ter wereld. Voor de oorlog passeerde dagelijks ongeveer twintig miljoen vaten olie en brandstoffen de zeestraat, goed voor ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en LNG-aanvoer.

Tijdens het conflict wist Iran de scheepvaart grotendeels stil te leggen. Dat zorgde voor oplopende olieprijzen en toenemende druk op de Amerikaanse regering om een diplomatieke oplossing te zoeken.

Volgens een Amerikaanse functionaris is het tij inmiddels gekeerd. Dankzij extra bescherming van de Amerikaanse marine en luchtmacht durven steeds meer olietankers weer gebruik te maken van een zuidelijke vaarroute langs Oman. Daardoor zijn de dagelijkse transporten inmiddels opgelopen tot ruim tien miljoen vaten olie. Samen met alternatieve exportroutes komt de totale oliestroom weer dicht in de buurt van het niveau van voor de oorlog.

Onderhandelingen over controle van de vaarroute

Ondertussen vinden in Qatar nieuwe gesprekken plaats tussen Amerikaanse onderhandelaars Steve Witkoff en Jared Kushner en Iraanse vertegenwoordigers. Daarbij staan zowel het Iraanse nucleaire programma als de toekomst van de Straat van Hormuz centraal.

De Verenigde Staten willen dat Iran zich definitief vastlegt op vrije doorgang voor commerciële scheepvaart. Volgens de huidige tijdelijke afspraken mogen schepen gedurende de onderhandelingen zonder tol gebruikmaken van de route. President Donald Trump en minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio hebben duidelijk gemaakt dat ook in een definitief akkoord geen tol of andere maritieme heffingen acceptabel zijn.

Iran heeft die eis voorlopig niet publiekelijk geaccepteerd. De Iraanse hoofdonderhandelaar Mohammed Bagher Ghalibaf verklaarde deze week dat de Straat van Hormuz onder de soevereiniteit van Iran en Oman valt. Daarmee houdt Teheran de deur open voor een vorm van controle of toekomstige vergoedingen voor scheepvaart.

Nieuwe aanvallen tonen aanhoudende spanningen

Ondanks het herstel van het scheepvaartverkeer blijft de situatie kwetsbaar. Vorige week viel Iran volgens de Amerikaanse regering een onder Singaporese vlag varend containerschip aan met een drone. Het schip liep schade op aan de brug, maar kon zijn reis vervolgen en er vielen geen slachtoffers.

Volgens Amerikaanse functionarissen tonen dergelijke aanvallen aan dat Iran probeert opnieuw invloed uit te oefenen op de strategische vaarroute. Tegelijkertijd zou Teheran inmiddels hebben ingezien dat het veel moeilijker is geworden om het scheepvaartverkeer volledig stil te leggen.

Voor de oliemarkt is dat een belangrijk signaal. Zolang de Straat van Hormuz grotendeels open blijft, neemt de kans op nieuwe grote verstoringen van de wereldwijde olievoorziening af. Mochten de onderhandelingen alsnog mislukken of de militaire spanningen opnieuw oplopen, dan kan de vaarroute opnieuw het middelpunt worden van een nieuwe energiecrisis.