Klimaattop wil dat de wereld massaal overstapt op stroom

Bijna tweehonderd landen komen vanaf vandaag bijeen in de Turkse stad Antalya voor de klimaattop COP31. Een groot internationaal klimaatakkoord lijkt voorlopig buiten bereik, maar er ligt wel een opvallend plan op tafel.

Landen willen wereldwijd veel meer elektriciteit gaan gebruiken om minder afhankelijk te worden van olie, gas en steenkool. Daarmee hopen ze niet alleen de uitstoot terug te dringen, maar ook de hoge energiekosten aan te pakken.

Wereld wil stroomgebruik fors verhogen

Een van de belangrijkste voorstellen tijdens COP31 is om het aandeel elektriciteit in het wereldwijde energieverbruik flink te verhogen. Momenteel komt ongeveer 23 procent van het energiegebruik uit elektriciteit. De Turkse voorzitter van de klimaattop wil dat aandeel in 2035 verhogen naar 35 procent.

Dat betekent een ingrijpende verandering voor de wereldeconomie. Fabrieken zouden vaker elektriciteit moeten gebruiken in plaats van aardgas en steenkool. Ook moeten meer mensen elektrisch gaan rijden en hun woningen verwarmen met warmtepompen.

In Nederland komt momenteel ongeveer een kwart van het energieverbruik uit elektriciteit. Dat aandeel groeit al jaren, maar het tempo ligt nog ver onder wat nodig is om de internationale doelstelling te halen.

Volgens Sanne de Boer, expert energietransitie bij RaboResearch, is het opvallend dat landen nu concrete afspraken over elektriciteitsgebruik bespreken. “Het is voor het eerst dat we überhaupt spreken over elektrificatiedoelen”, zegt ze.

De belangrijkste reden voor deze koerswijziging is niet uitsluitend het klimaat. Landen willen vooral minder afhankelijk worden van de internationale handel in fossiele brandstoffen. De Europese energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne liet zien hoe kwetsbaar die afhankelijkheid is.

Ook de oorlog met Iran heeft opnieuw geleid tot hoge prijzen voor gas, benzine en diesel. Vooral Europese bedrijven ondervinden daarvan hinder, omdat concurrenten in bijvoorbeeld de Verenigde Staten vaak goedkoper aardgas kunnen inkopen.

Lagere energiekosten, maar stroomnet vormt probleem

Meer elektriciteit gebruiken kan verschillende economische voordelen opleveren. Zonnepanelen en windmolens kunnen relatief snel worden gebouwd, terwijl het uitbreiden van de productie van olie en gas veel lastiger is.

Bovendien zijn elektrische apparaten vaak aanzienlijk efficiënter. Een elektrische auto kan met dezelfde hoeveelheid energie ongeveer drie keer zo ver rijden als een benzineauto. Warmtepompen gebruiken eveneens minder energie doordat ze warmte uit de omgeving halen.

Toch waarschuwt De Boer dat de overstap zorgvuldig moet gebeuren. “Als we weer meer stroom gaan gebruiken dan moeten we dat wel slim doen”, benadrukt ze.

Het elektriciteitsnet vormt namelijk een belangrijk obstakel. Wanneer huishoudens, bedrijven en elektrische auto’s tegelijkertijd veel stroom vragen, kan het netwerk overbelast raken. Daarom zijn investeringen in netverzwaring, energieopslag en slimmer stroomgebruik noodzakelijk.

Ook is onzeker of het wereldwijde doel haalbaar is. Volgens berekeningen van het Internationaal Energie Agentschap (IEA) stijgt het aandeel elektriciteit zelfs in een optimistisch scenario tot maximaal 33 procent in 2035.

Grote verdeeldheid op klimaattop COP31

De ambities rond elektriciteit staan tegenover de politieke verdeeldheid tijdens de klimaattop. De Verenigde Staten doen niet meer mee aan de internationale klimaatonderhandelingen, terwijl andere landen sterk verschillen over de financiering van klimaatmaatregelen.

Vooral ontwikkelingslanden en kleine eilandstaten vragen om extra financiële steun. Zij worden hard geraakt door klimaatverandering, maar Europese landen zijn terughoudend met nieuwe financiële toezeggingen.

Turkije en Australië leiden de klimaattop dit jaar gezamenlijk. Turkije organiseert de bijeenkomst, terwijl Australië onder leiding van Chris Bowen verantwoordelijk is voor de onderhandelingen. Australië wil onder meer aandacht besteden aan eilandstaten in de Stille Oceaan die worden bedreigd door de stijgende zeespiegel.

Naast elektriciteit staan ook energiezuinigere datacentra, minder huishoudelijk afval en meer hergebruik van materialen op de agenda. Nederland wil daarnaast het gebruik van fossiele brandstoffen sneller afbouwen en meer investeren in duurzame energie, energieopslag en warmtenetten.

Een allesomvattend akkoord zoals het Klimaatakkoord van Parijs wordt niet verwacht. Landen richten zich daarom steeds vaker op kleinere samenwerkingen waarbij niet iedereen hoeft mee te doen.

De onderhandelingen duren tot 20 november. Over twee jaar volgt een belangrijke internationale evaluatie van de voortgang van het wereldwijde klimaatbeleid, waarvoor de voorbereidingen volgend jaar beginnen.