Topeconoom waarschuwt: overheden dreigen strijd om geld te verliezen

Overheden wereldwijd kampen met hoge schulden en oplopende rentelasten. Tegelijkertijd investeren grote bedrijven enorme bedragen in kunstmatige intelligentie (AI). Volgens de Franse econoom Patrick Artus zorgt die combinatie voor een opvallende verschuiving op de financiële markten. Niet bedrijven, maar juist overheden dreigen steeds meer moeite te krijgen om hun uitgaven te financieren.

AI investeringen zetten overheden onder druk

Normaal gesproken zorgen hoge overheidsschulden ervoor dat bedrijven minder gemakkelijk kunnen investeren. Overheden lenen grote bedragen, waardoor de vraag naar geld stijgt en de rente oploopt. Bedrijven moeten daardoor meer betalen om investeringen te financieren.

Maar volgens Artus, economisch adviseur bij vermogensbeheerder Ossiam, werkt dit mechanisme tegenwoordig steeds vaker andersom.

In een analyse van 29 oktober stelt hij dat bedrijven momenteel zoveel investeren in kunstmatige intelligentie dat de gebruikelijke economische verhoudingen veranderen. Vooral in de Verenigde Staten steken ondernemingen grote bedragen in datacenters, technologie en andere voorzieningen die nodig zijn voor AI.

Bedrijven verwachten bovendien hoge opbrengsten van deze investeringen. Daardoor zijn ze volgens Artus minder gevoelig voor stijgende rentes. Zelfs wanneer lenen duurder wordt, blijven veel investeringen aantrekkelijk.

Dat heeft gevolgen voor de hele economie. Wanneer bedrijven en overheden gezamenlijk meer geld willen lenen dan er aan besparingen beschikbaar is, stijgt de rente om vraag en aanbod weer in evenwicht te brengen.

Voor bedrijven met hoge winsten hoeft dat geen groot probleem te zijn. Overheden hebben daarentegen steeds minder financiële ruimte wanneer hun rentelasten oplopen.

Hoge staatsschulden vergroten financiële risico’s

De situatie is vooral zorgwekkend omdat verschillende grote economieën al jarenlang kampen met begrotingstekorten.

Artus wijst specifiek op de Verenigde Staten, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Japan. In deze landen zijn de overheidsschulden hoog, terwijl begrotingstekorten de behoefte aan nieuwe leningen verder vergroten.

Een stijgende rente maakt die schuldenlast moeilijker te dragen. Overheden moeten immers steeds meer geld reserveren voor rentebetalingen. Dat geld kan vervolgens niet worden besteed aan bijvoorbeeld infrastructuur, onderwijs of gezondheidszorg.

Volgens Artus is daarbij een belangrijk verschil zichtbaar tussen bedrijven en overheden. Terwijl de investeringen in veel landen relatief goed overeind blijven, komt vooral de financiële positie van overheden onder druk te staan.

Frankrijk vormt een uitzondering. Daar is volgens de econoom ook daadwerkelijk sprake van afnemende investeringen door bedrijven en huishoudens.

De analyse laat daarnaast zien dat Amerikaanse ondernemingen bijzonder winstgevend blijven. Dat helpt hen om hogere financieringskosten op te vangen, terwijl overheden niet over dezelfde mogelijkheden beschikken.

Obligatiemarkt geeft opvallend waarschuwingssignaal

Ook op de financiële markten ziet Artus aanwijzingen voor deze ontwikkeling.

Zo zijn de risico-opslagen op Europese bedrijfsobligaties historisch gezien relatief laag. Beleggers vragen daardoor een beperkte extra vergoeding voor het kredietrisico van bedrijven.

Daarnaast wijst de econoom op de zogeheten swapspreads. Die meten het verschil tussen bepaalde marktrentes en de rente op staatsobligaties met dezelfde looptijd.

Deze verschillen zijn zowel in de Verenigde Staten als in Duitsland sterk afgenomen en bevinden zich op historisch lage niveaus.

Volgens Artus past dit bij een situatie waarin de financieringskosten van overheden sterker onder druk staan dan die van bedrijven. De cijfers vormen daarmee een aanwijzing dat beleggers de financiële positie van overheden relatief minder gunstig beoordelen.

Dat betekent niet dat een schuldencrisis onvermijdelijk is. Wel laat de analyse zien hoe de enorme investeringen in AI kunnen bijdragen aan een verschuiving van financiële risico’s.

Vooral landen met hoge schulden zijn kwetsbaar wanneer de rente langdurig hoog blijft. Nieuwe staatsleningen worden dan duurder, terwijl bestaande schulden die aflopen tegen hogere rentes moeten worden geherfinancierd.

Artus verwacht dat vooral overheden hierdoor financieel worden beperkt, terwijl winstgevende ondernemingen hun investeringen grotendeels kunnen voortzetten.