Frankrijk is het nieuwe Italië op de obligatiemarkt

De financiële markten kijken al maanden vooral naar de Amerikaanse rente. Maar dichter bij huis ontstaat een probleem dat steeds moeilijker te negeren is. De Franse rente loopt snel op en het verschil met Duitsland heeft een niveau bereikt dat jarenlang niet meer is gezien.

Daarmee komt ook de Europese Centrale Bank (ECB) in beeld. Die beschikt over een noodinstrument waarmee grote renteverschillen binnen de eurozone kunnen worden bestreden. De vraag is alleen of Frankrijk wel aan de voorwaarden voldoet.

Franse rente loopt fors op

Frankrijk moet inmiddels 104 basispunten, oftewel 1,04 procentpunt, meer rente betalen op tienjarige staatsobligaties dan Duitsland. Volgens auteur Erik Mauritz is het voor het eerst sinds 2012 dat het verschil zo groot is.

De ontwikkeling laat zien dat beleggers een hogere vergoeding eisen om geld aan de Franse overheid uit te lenen. Daarbij speelt vooral de staat van de overheidsfinanciën een belangrijke rol.

Het Franse begrotingstekort komt dit jaar naar verwachting uit op 5,4 procent. De regering wil dat tekort met bezuinigingen terugdringen, maar die plannen liggen politiek gevoelig.

Oppositiepartijen verzetten zich tegen de maatregelen in aanloop naar de verkiezingen over zeven maanden. Daardoor bestaat het risico dat de regering eerder ten val komt. Dat zou opnieuw onzekerheid kunnen veroorzaken over de vraag hoe Frankrijk zijn begroting op orde krijgt.

Frankrijk betaalt inmiddels meer dan Italië

De situatie is opvallend omdat Italië jarenlang juist werd gezien als een van de grootste financiële zorgen binnen de eurozone.

In 2022 bedroeg de Italiaanse staatsschuld ongeveer 146 procent van het bruto binnenlands product. De rente op tienjarige staatsobligaties lag destijds ongeveer 240 basispunten boven die van Duitsland.

Frankrijk stond er toen duidelijk beter voor. De staatsschuld bedroeg ongeveer 113 procent van het bbp en de spread met Duitsland lag rond 60 basispunten.

Vier jaar later ziet het beeld er anders uit. De Italiaanse staatsschuld is gedaald naar ongeveer 139 procent van het bbp. Tegelijkertijd is het renteverschil met Duitsland teruggelopen naar ongeveer 87 basispunten.

In Frankrijk beweegt de schuld juist de andere kant op. Die is opgelopen tot ongeveer 118 procent van het bbp, terwijl de spread met Duitsland inmiddels rond 104 basispunten ligt.

Frankrijk heeft daarmee nog altijd een lagere staatsschuld dan Italië in verhouding tot de economie. Toch betaalt het land inmiddels een hogere rente ten opzichte van Duitsland.

Dat suggereert dat beleggers niet alleen kijken naar de omvang van een staatsschuld. Ook de richting waarin de overheidsfinanciën bewegen speelt een belangrijke rol. Italië weet zijn schuldquote terug te dringen, terwijl die van Frankrijk juist stijgt.

Kan de ECB ingrijpen?

De ECB heeft sinds 2022 een instrument achter de hand voor situaties waarin renteverschillen binnen de eurozone sterk oplopen. Het gaat om het Transmission Protection Instrument (TPI).

Via het TPI kan de centrale bank onder voorwaarden obligaties van een euroland opkopen wanneer de financieringskosten volgens de ECB buitensporig oplopen en de werking van het monetaire beleid in gevaar komt.

Het instrument werd in 2022 geïntroduceerd, toen de rentes in Europa snel stegen en vooral de financieringskosten van Italië zorgen veroorzaakten. Uiteindelijk hoefde het TPI niet daadwerkelijk te worden ingezet.

Ook bij Frankrijk is inzet niet vanzelfsprekend. Landen moeten aan verschillende voorwaarden voldoen. Daarbij kijkt de ECB onder meer naar houdbare overheidsfinanciën en een gezond en duurzaam macro economisch beleid.

Juist daar ligt voor Frankrijk het probleem. Het begrotingstekort is groot, de staatsschuld loopt op en politieke tegenstellingen maken ingrijpende hervormingen moeilijk.

De ontwikkeling in Italië laat tegelijkertijd zien hoe snel het sentiment op de obligatiemarkt kan veranderen wanneer de richting verbetert. Hoewel de Italiaanse schuld nog altijd hoger ligt dan die van Frankrijk, is de renteopslag inmiddels lager.

Voor Frankrijk wordt het daardoor steeds belangrijker om beleggers ervan te overtuigen dat het begrotingstekort en de schuld weer onder controle kunnen komen. Zolang dat niet gebeurt, blijft de druk op de Franse obligatiemarkt bestaan.