Wereldwijde staatsschuld nadert 100% van bbp: IMF waarschuwt voor gevolgen

Overheden wereldwijd staan voor een groeiend probleem. De schulden lopen op tot historische niveaus, terwijl lenen duurder wordt en economische groei achterblijft. Dat dwingt beleidsmakers tot moeilijke keuzes. Wie betaalt de prijs, en wat betekent dat voor de toekomst?

Schulden wereldwijd op recordniveau

De wereldwijde overheidsschuld is opgelopen tot ongekende hoogtes. Inmiddels ligt die rond de 93,9 procent van het bruto binnenlands product. De verwachting is dat dit binnen enkele jaren boven de 100 procent uitkomt. Dat niveau is in vredestijd nog niet eerder gezien.

Dat blijkt uit een artikel van het Internationaal Monetair Fonds, het IMF, over de snel oplopende druk op overheidsfinanciën. Jarenlang konden landen dit probleem vooruit schuiven. Door extreem lage rentes was lenen goedkoop en leek de rekening pas later te komen.

Vooral na de coronacrisis stegen de schulden snel. Overheden leenden massaal om hun economieën overeind te houden. Nu de rente fors hoger ligt, verandert dat beeld volledig.

Hogere rente zet begrotingen onder druk

De stijgende rente maakt de schuldenlast een stuk zwaarder. In veel landen zijn de financieringskosten in korte tijd verdubbeld of zelfs verdrievoudigd. Daardoor gaat een groter deel van de begroting op aan rente, en blijft er minder ruimte over voor zorg, onderwijs of investeringen.

Volgens het IMF zorgt dat voor een gevaarlijke situatie. Landen hebben minder ruimte om nieuwe economische schokken op te vangen. Tegelijkertijd worden ook bedrijven en huishoudens geraakt, omdat kapitaal duurder wordt en investeringen onder druk komen te staan.

Als beleggers bovendien twijfelen aan de houdbaarheid van de schuld, kunnen rentes verder oplopen. Dan kan de druk op financiële markten snel toenemen.

Moeilijke keuzes voor overheden

Volgens het IMF is de tijd van makkelijke keuzes voorbij. Nieuwe schulden betekenen uiteindelijk dat overheden later meer belasting moeten heffen of juist harder moeten bezuinigen om de extra rentelasten te betalen.

Dat maakt elk begrotingsbesluit gevoeliger. Meer uitgaven aan defensie, klimaat, zorg of sociale steun betekenen dat er ergens anders minder ruimte overblijft. Zeker nu vergrijzing, geopolitieke spanningen en stijgende zorgkosten de druk verder opvoeren.

Daar komt nog een tweede probleem bij. Veel burgers vertrouwen niet dat overheden eerlijk en doeltreffend met belastinggeld omgaan. Juist dat vertrouwen is volgens het IMF cruciaal. Zonder draagvlak worden hervormingen politiek veel moeilijker, ook als ze economisch noodzakelijk zijn.

Nederlandse staatsschuld stijgt boven 500 miljard euro

Ook in Nederland is die trend zichtbaar. De Nederlandse staatsschuld kwam voor het eerst boven de 500 miljard euro uit, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De overheid gaf afgelopen jaar 529 miljard euro uit, terwijl de inkomsten uitkwamen op 510 miljard euro. Dat resulteerde in een tekort van 1,6 procent van de economie. Vooral hogere uitgaven aan zorg, sociale zekerheid, defensie en andere investeringen dreven die stijging aan. Nederland blijft daarmee wel binnen de Europese begrotingsregels, maar de oplopende schuld laat zien dat ook hier de financiële ruimte langzaam kleiner wordt.

Jongere generaties dreigen de rekening te betalen

Het IMF waarschuwt ook voor de gevolgen op langere termijn. Hoge schulden schuiven lasten door naar volgende generaties. Zeker in vergrijzende samenlevingen wordt dat een steeds groter probleem, omdat minder werkenden de kosten van pensioenen, zorg en rente moeten dragen.

Als overheden te lang wachten met ingrijpen, kan de uiteindelijke correctie veel pijnlijker uitvallen. Denk aan hogere belastingen, lagere uitgaven, oplopende inflatie of in extreme gevallen zelfs een schuldencrisis.

Volgens het IMF draait de oplossing daarom niet alleen om bezuinigen. Het gaat vooral om geloofwaardig beleid, eerlijke keuzes en duidelijk uitleggen waarom ingrepen nodig zijn.