Iran maakt uitzondering voor “broederland” Irak: scheepvaart door Hormuz toegestaan

Iran heeft aangekondigd dat Irak wordt vrijgesteld van de scheepvaartbeperkingen in de Straat van Hormuz. Dat kan een belangrijke ontwikkeling zijn voor de wereldwijde olievoorziening, aangezien Irak sterk afhankelijk is van deze route voor zijn export.

Irak is de op één na grootste olieproducent binnen de OPEC en pompt normaal gesproken miljoenen vaten per dag. Als de vrijstelling daadwerkelijk wordt benut, kan dat in theorie tot circa 3 miljoen vaten olie per dag weer op de markt brengen en zo de druk op de oliemarkt verlichten.

‘Broederland’ Irak uitgezonderd

De Iraanse militaire woordvoerder maakte de vrijstelling bekend in een Arabischtalig videobericht via staatspersbureau IRNA. Hij noemde Irak een “broederland” dat is uitgezonderd van de beperkingen die Iran heeft opgelegd in de Straat van Hormuz. Daarbij bedankte hij het Iraakse volk voor de steun sinds het begin van het conflict.

De nauwe band tussen beide landen speelt daarbij een belangrijke rol. Ondanks de bloedige oorlog in de jaren tachtig onderhouden Iran en Irak tegenwoordig hechte relaties. Beide landen hebben een sjiitische meerderheid, Iraakse milities maken deel uit van het regionale netwerk van Iran en Bagdad is voor een deel afhankelijk van Iraanse gasleveringen.

Iraakse olie-export is 97 procent gedaald

De impact kan groot zijn. De Iraakse olie-export daalde in maart met ongeveer 97 procent, van miljoenen vaten per dag naar gemiddeld nog slechts 99.000 vaten per dag. De export verliep vrijwel uitsluitend via een pijpleiding door Turkije naar de Middellandse Zeehaven Ceyhan.

De vrijstelling opent in theorie de deur voor hervatting van zee-export via de Perzische Golf. Toch blijven er belangrijke onzekerheden. Zo is onduidelijk of de regeling geldt voor alle Iraakse olie of alleen voor schepen onder Iraakse vlag. Ook is niet duidelijk hoe Iran deze uitzondering in de praktijk zal handhaven.

Rederijen moeten risico willen nemen

Een Iraakse functionaris waarschuwde dat de bruikbaarheid van de vrijstelling afhangt van de bereidheid van rederijen om de zeestraat daadwerkelijk in te varen. Na vijf weken oorlog en aanhoudende aanvallen over en weer is de scheepvaart door Hormuz nog altijd een fractie van het vooroorlogse niveau.

Het is ook onduidelijk hoeveel tankercapaciteit direct beschikbaar is om Iraakse olie op te halen uit de Golf. Na weken van chaos in de scheepvaart liggen veel tankers elders vast of zijn ze omgeleid.

Voorzichtig positief signaal

De vrijstelling past in een patroon van geleidelijke versoepeling. Iran liet eerder al schepen van bevriende landen als Pakistan, India en China door de zeestraat. Deze week voeren voor het eerst ook een Frans containerschip en een Japanse gastanker door Hormuz.

Toch blijft het totale scheepvaartverkeer nog ver onder normaal niveau. Voor het uitbreken van de oorlog liep ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en LNG-stromen via deze route. De vrijstelling voor Irak is een stap vooruit, maar van een structurele heropening is nog geen sprake.

Voor de oliemarkt is het wel een ontwikkeling om scherp in de gaten te houden. Als Irak zijn export via de Perzische Golf daadwerkelijk kan hervatten, kan dat voor enige verlichting zorgen in een markt waar de olieprijs nog altijd boven de 110 dollar per vat ligt.