Iran trotseert Amerikaanse druk met ‘overlevingseconomie’

Olie blijft als een donkere wolk boven de financiële markten hangen. De Straat van Hormuz, een van de belangrijkste handelsroutes voor olie en aardgas, blijft potdicht en Iran kan daar voorlopig prima mee leven. Terwijl de Amerikaanse sancties en de zeeblokkade het land leegknijpen, schakelt Teheran over op een overlevingseconomie.

Dat levert armoede en verval op, maar het levert vooral tijd op. En die tijd begint deze week tegen Washington te werken.

Overleven in plaats van herstellen

Iran rantsoeneert schaarse goederen en knijpt de toegang tot buitenlandse valuta af, schrijft The Wall Street Journal op basis van analisten. Investeringen worden geschrapt en steeds meer lasten belanden bij de huishoudens.

Wat wél overeind blijft, is de import van tarwe, medicijnen en babyvoeding. Daarvoor hanteert de overheid een zwaar gesubsidieerde wisselkoers, tot een bedrag van 3,5 miljard dollar.

Teheran kiest dus bewust wie de klappen opvangt. De staat en het leger blijven draaien, de gewone Iraniër levert in.

Dat zie je terug in de winkel. De inflatie ligt boven de 80 procent, waardoor prijzen in één jaar bijna verdubbelen. Kip is zelfs bijna drie keer zo duur als vorig jaar en melk twee en een half keer. Salarissen stijgen veel langzamer dan de prijzen, waardoor koopkracht simpelweg verdampt.

De olie-export is de ruggengraat van de staatsinkomsten en levert de dollars waarmee Iran zijn import betaalt. Met dank aan de VS viel die stroom in juli terug naar bijna nul, tegen 4,5 miljard dollar in juni.

Ondertussen lopen de rekeningen natuurlijk gewoon door, dus drukt Teheran geld bij voor lonen en wederopbouw, stelt Capital Economics. Het apparaat blijft daardoor draaien, maar de bevolking betaalt de prijs in de supermarkt.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) rekent op een krimp van 5,4 procent dit jaar. De economie wordt dus armer, alleen niet zo snel dat de leiders aan tafel moeten.

Wie controleert de Straat van Hormuz?

Allebei de partijen, en tegelijk geen van beide. De Amerikaanse marine blokkeert de Iraanse havens, waardoor Iraanse olie het land nauwelijks nog uit komt. Iran maakt op zijn beurt de doorvaart voor alle andere schepen te gevaarlijk. Twee blokkades liggen over elkaar heen in dezelfde zeestraat.

Washington wil Iran zo zijn inkomsten ontnemen, Teheran wil de wereldeconomie raken en zo de rekening bij Donald Trump neerleggen.

Voor dat laatste heeft Iran de olie van zijn buren nodig. Door de zeestraat voer normaal een kwart van alle over zee verhandelde olie, uit landen als Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten.

Een echte omweg is er niet. Iran houdt daarmee niet zijn eigen kraan dicht, maar de enige uitgang van de hele Golfregio.

De Amerikaanse president claimt dat het eerste doel al binnen is. “We hebben de Straat van Hormuz volledig in de hand. Wij hebben er de controle over; niemand anders, alleen wij.”

Maar er vaart nog steeds amper een schip doorheen en daardoor is de olieprijs hard gestegen de afgelopen weken.

Na het raamwerkakkoord van halverwege juni ging de zeestraat weer open en verdampte de volledige oorlogspremie in de olieprijs. Maar het bestand klapte begin vorige maand en daardoor zijn we weer terug bij af.

Die stijging van de olieprijs blijft niet in de Golf hangen. Duurdere olie betekent duurdere brandstof en transport, en dus oplopende inflatie in de Verenigde Staten en Europa. Daardoor zijn investeerders weer bang voor renteverhogingen en dat zet Bitcoin (BTC), edelmetalen en ook de aandelenmarkten onder druk.

Trump: ‘Ik ben hun bankier’

Mohsen Rezaei van de Nationale Veiligheidsraad van Iran zegt dat de vaarroute pas vrijkomt als Washington van houding verandert. Teheran legde daarvoor een fors eisenpakket op tafel.

De VS moet zijn troepen uit de regio terugtrekken, alle sancties opheffen en de oorlogsschade volledig vergoeden. Ook mag Washington het land niet langer bedreigen.

Daarnaast eist Iran een definitief einde aan de oorlog en aan de gevechten in Libanon, de Palestijnse gebieden, Jemen en Irak. De laatste twee punten raken de portemonnee: de Amerikaanse zeeblokkade van de Iraanse havens moet weg en de bevroren tegoeden in het buitenland moeten onvoorwaardelijk worden vrijgegeven.

Trump wil zelf juist een schadevergoeding zien van Iran, het spiegelbeeld van wat Teheran vraagt.

Die blokkade is bovendien zijn belangrijkste drukmiddel. Tegen Axios zei de president zondag dat hij die druk juist wil opvoeren en verder afwacht.

“We houden Iran gewoon in de gaten. Met zijn enorme inflatie en het feit dat ze geen geld hebben.”

Een dag later noemde hij de Iraanse onderhandelaars “sluw” bij Real America’s Voice. “Ze hadden heel veel, maar nu hebben wij er controle over. Ik ben hun bankier.”

Hadi Kahalzadeh, verbonden aan denktank het Quincy Institute en oud-ambtenaar bij de Iraanse socialezekerheidsorganisatie, ziet twee partijen die zich allebei kunnen verrekenen. “Ik zie dit steeds meer als een wedstrijd van verkeerd ingeschatte snelheid.”