Iran overweegt aanvallen in Europa als Trump oorlog escaleert

De oorlog tussen Iran en de Verenigde Staten kan zomaar buiten het Midden-Oosten belanden. Ingewijden rond het regime in Teheran zeggen dat aanvallen op Europees grondgebied op tafel liggen.

Maar wat we niet moeten vergeten is dat beide landen meesters zijn in dreigende taal. Bovendien is Donald Trump afgestapt van zijn strategie om Iran met bombardementen te laten zwichten.

‘Reëele, maar beperkte dreiging’ voor Europa

Iraanse strijdkrachten hebben aanvallen op Amerikaanse militaire doelen in Zuidoost-Europa doorgerekend, meldt de Financial Times woensdag op basis van twee ingewijden. Bulgarije wordt genoemd, dat vorige maand zijn luchtmachtbasis Bezmer openstelde voor Amerikaanse tankvliegtuigen.

Ook Cyprus staat op de lijst, waar in maart een Britse basis door een drone werd geraakt. Daarnaast is gekeken naar het doorsnijden van glasvezelkabels onder de Straat van Hormuz.

De aanval vorige maand op een Amerikaanse basis in Jordanië, waarbij drie militairen omkwamen, was volgens de ingewijden de meest precieze langeafstandsaanval tot nu toe.

“Mocht de VS te ver gaan, dan zal Iran zichzelf tot elke prijs verdedigen, buiten de regio treden en ook Europa raken”, zei een van hen tegen de krant.

Sidharth Kaushal, onderzoeker bij denktank Royal United Services Institute, noemt die dreiging “reëel, maar beperkt”. Iraanse raketten halen Zuid-Europa wel, maar richten op die afstand nauwelijks schade aan.

Spierballentaal hoort bij de tactiek

Trump staat zelf bekend om zijn spierballentaal. Die hoort bij zijn tactiek om Iran met knikkende knieën naar de onderhandelingstafel te dwingen, en uit Teheran klinkt nu hetzelfde geluid.

Dinsdag zette de Amerikaanse president zijn onderhandelaars stil. “Er zijn geen gesprekken of contacten gaande, of gepland, met de Islamitische Republiek Iran”, schreef hij op sociale media.

Het Witte Huis schakelt volgens CNN over van zo snel mogelijk toeslaan naar wurgen over een langere periode. Dat sluit aan op het nieuws van vorige week, toen bleek dat Washington na maanden van militaire aanvallen zonder doorbraak weer nadrukkelijk voor economische druk kiest.

Daar zijn goede redenen voor. De munitievoorraden zijn volgens Trump zelf niet op het niveau dat hij wil, de oorlog is impopulair en schepen als het vliegdekschip USS Abraham Lincoln liggen ongewoon lang in de regio.

De economische route werkt via de olie. Iran verdient zijn buitenlandse valuta vrijwel volledig met de export daarvan, dus de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens richt zich precies op die inkomsten.

Daar komen sancties bovenop, gebundeld in een campagne die binnen de regering Operation Economic Fury heet. Minister van Financiën Scott Bessent pakt daarmee ook de tussenpersonen aan die de betalingen voor Iraanse olie omzetten naar bruikbare valuta.

Het echte drukpunt ligt in Peking, want China neemt ruim negentig procent van de Iraanse olie af. Sanctioneert Washington de grote Chinese banken die die handel financieren, dan komt Teheran niet meer bij zijn geld.

Nieuwe sancties kunnen volgens Amerikaanse functionarissen deze week al volgen. Een grote militaire escalatie ligt daarmee minder voor de hand dan de dreigementen uit Teheran doen vermoeden.

Beide landen wachten op elkaar

De inzet blijft het Iraanse kernprogramma en de Straat van Hormuz, waar het scheepvaartverkeer nog altijd nauwelijks op gang komt. Teheran zegt de vaarroute pas volledig vrij te geven als Washington aan al zijn eisen voldoet, waaronder het opheffen van de economische druk.

Daar zou een termijn aan hangen van drie tot vier weken. Gebeurt er in die periode niets, dan zal Iran de situatie in de Straat van Hormuz naar eigen zeggen “ernstig laten escaleren”.

Precies daar zitten beide landen klem. Trump wil de doorvaart terug naar de situatie van voor de oorlog en gebruikt de sancties en de blokkade als drukmiddel, terwijl Iran juist het wegvallen van die druk als voorwaarde stelt om de vaarroute te openen.

Dat is ook de reden waarom de olieprijs nu weer hard aan het stijgen is. Brent tikt nu de hoogste koers sinds 24 juli aan, waardoor ook de inflatiezorgen weer verder toenemen.

Teheran werkt ondertussen met Oman aan een regeling waarin beide landen het verkeer door de vaarroute verdelen. In sommige versies daarvan betalen schepen een vergoeding voor veiligheid of milieu, en precies dat wijst Washington af.