Iran wil tol in Bitcoin voor Hormuz: hoe werkt dat en kan dat eigenlijk wel?

Iran wil dat rederijen de tol voor doorvaart door de Straat van Hormuz deels in crypto betalen. Volgens de Financial Times eist Teheran betalingen in Bitcoin (BTC), terwijl Bloomberg meldde dat er ook wordt gevraagd om yuan en stablecoins.

De gedachte vanuit Iran is logisch: crypto kan niet zomaar worden bevroren of onderschept onder westerse sancties. Maar de cryptosector zelf noemt het plan vrijwel onuitvoerbaar via legale kanalen.

Waarom Iran crypto wil

Iran zit door westerse sancties grotendeels afgesneden van het internationale dollarsysteem. Crypto biedt een alternatief. Tokens kunnen worden verstuurd zonder tussenkomst van banken die sancties handhaven.

Dat is geen nieuw idee. Irans crypto-ecosysteem was vorig jaar goed voor 7,8 miljard dollar, volgens Chainalysis. Tijdens de piek van cryptomining verkocht de staat zelf geminede Bitcoin aan de centrale bank om importen te betalen die via dollars onmogelijk waren geworden.

De Revolutionaire Garde sluisde vorig jaar meer dan 3 miljard dollar door digitale netwerken. In het vierde kwartaal van 2025 was dat meer dan de helft van alle cryptowaarde die Iraanse partijen ontvingen. Aan de Houthi’s gelinkte wallets verwerken inmiddels bijna 1 miljard dollar per jaar.

Waarom het in de praktijk nauwelijks werkt

Voor gewone rederijen is het betalen van tol in crypto aan Iran een juridisch mijnenveld. De meeste zijn westers beursgenoteerd en onderworpen aan strenge sanctieregels.

Jake Ostrovskis van cryptobedrijf Wintermute is duidelijk: als er ook maar een vermoeden is dat geld richting een gesanctioneerde partij gaat, werkt geen enkel cryptobedrijf eraan mee. Rederijen zouden voor het eerst crypto moeten kopen en rechtstreeks naar een Iraanse ontvanger moeten sturen. Dat is precies wat compliance-afdelingen moeten tegenhouden.

Er is wel een omweg, zegt Rich Rosenblum, medeoprichter van cryptobedrijf GSR en voormalig oliehandelaar bij Goldman Sachs. Een rederij kan Bitcoin kopen op een beurs, het naar een eigen wallet overzetten en van daaruit versturen. Technisch kan het dus wel. Maar het doen ervan betekent bewust buiten de regels treden die beurzen juist moeten handhaven. En dat is precies het punt: de infrastructuur bestaat, maar legaal gebruiken is vrijwel onmogelijk.

Blockchain is transparant, dat werkt tegen Iran

De transparantie van blockchain maakt het extra lastig. Alle transacties staan op openbare registers. Of het nu gaat om Bitcoin of stablecoins, uiteindelijk kan iedereen zien waar het geld naartoe gaat. Zelfs het omwisselen van crypto naar bruikbare valuta vereist een tegenpartij die bereid is Iraanse tokens te accepteren.

Bij stablecoins is de kwetsbaarheid nog groter. Uitgevers als Circle en Tether kunnen transacties in bepaalde gevallen bevriezen. Volgens Andrew Fierman van Chainalysis biedt dat kansen voor opsporingsdiensten. Via stablecoins kun je beter begrijpen hoe de netwerken van de Revolutionaire Garde werken en de onderlinge verbanden in kaart brengen.

Schaduwvloot heeft minder last

Het verschil zit in wie de betaling doet. Schepen die al deel uitmaken van de zogeheten schaduwvloot, tankers die gewend zijn om in sanctiegrijze zones te opereren, hebben mogelijk al Bitcoin in hun werkproces. Voor hen is een cryptobetaling minder ingrijpend.

Voor reguliere westerse rederijen is het een heel ander verhaal. Zij zouden voor het eerst buiten het bestaande financiële systeem moeten treden, met alle juridische risico’s van dien.

Pijnlijke ironie voor Washington

Het plan legt een ongemakkelijke tegenstrijdigheid bloot. De VS tekenden vorig jaar hun eerste stablecoinwetgeving en willen de dollar via crypto naar een nieuwe generatie betaalnetwerken brengen. Maar diezelfde infrastructuur is al ingebed in de sanctie-ontwijkingsoperaties van Amerika’s voornaamste tegenstanders.

Of de cryptotol voor Hormuz werkelijkheid wordt of verdwijnt met het staakt-het-vuren, het heeft zichtbaar gemaakt hoe diep crypto inmiddels verweven is met de financiële architectuur van een gesanctioneerde staat. En hoe ambitieus die staat is om dat verder uit te bouwen.