Nederlanders somber over economie, maar houden hand nog niet op de knip

Nederlanders maken zich zorgen over de economie en de stijgende prijzen, maar passen hun uitgaven voorlopig nauwelijks aan. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van ING. Ondanks het lage consumentenvertrouwen blijven de bestedingen in onder meer horeca en elektronicazaken gewoon doorgroeien.

Volgens ING-econoom Marcel Klok is dat opvallend. Consumenten geven in enquêtes aan dat zij nadenken over bezuinigingen, maar in de praktijk is daar nog weinig van terug te zien.

Vertrouwen laag, uitgaven stabiel

Het consumentenvertrouwen in Nederland is gedaald tot bijna een recordlaagte. Dat past bij het sombere economische beeld van de afgelopen maanden. De oorlog in Iran heeft energieprijzen opgedreven, inflatie loopt opnieuw op en veel huishoudens maken zich zorgen over hun koopkracht.

Toch blijven Nederlanders geld uitgeven. Restaurantbezoek, horeca en elektronicazaken laten nog geen duidelijke terugval zien. De consumptie groeit volgens ING zelfs nog altijd.

Dat kan twee dingen betekenen. Mogelijk is het simpelweg nog te vroeg om conclusies te trekken. Het onderzoek kijkt naar de eerste twee maanden na het uitbreken van de oorlog in Iran. Veel uitgaven, zoals vakanties, waren toen al gepland of geboekt.

Maar er speelt waarschijnlijk nog iets anders. Veel Nederlanders zijn somber over de economie als geheel, maar voelen zich persoonlijk nog relatief stevig staan.

Lonen blijven steun geven

De Nederlandse consument begint deze periode vanuit een redelijk sterke positie. De lonen stijgen nog altijd stevig en ook gepensioneerden gaan er financieel op vooruit. Daardoor kan het zijn dat mensen zich zorgen maken over het grote plaatje, maar hun eigen situatie nog niet als acuut problematisch ervaren.

Dat verklaart waarom het sentiment zwak is, terwijl het uitgavengedrag nog overeind blijft. Mensen zeggen dat zij voorzichtiger willen worden, maar zolang het inkomen meegroeit en de arbeidsmarkt sterk blijft, verandert hun gedrag minder snel.

Cultuursector valt wel terug

Een uitzondering is de cultuursector. Daar dalen de uitgaven wel. Op het eerste gezicht kan dat een signaal zijn dat consumenten beginnen te snijden in niet-noodzakelijke uitgaven.

Volgens Klok is het echter te vroeg om daar een breed patroon uit af te leiden. Andere vergelijkbare uitgaven, zoals restaurantbezoek, blijven namelijk stijgen. Er is dus nog geen duidelijk bewijs dat Nederlanders massaal bezuinigen op luxe of vrije tijd.

Voorzichtig positief, maar risico blijft

De uitkomsten zijn opvallend positief, maar ING waarschuwt voor te veel optimisme. De inflatie kan de komende maanden verder oplopen, vooral als energieprijzen hoog blijven door de oorlog in het Midden-Oosten.

Als hogere prijzen langer aanhouden, kan het gedrag van consumenten alsnog veranderen. Dan kunnen zorgen over de economie uiteindelijk wel doorsijpelen naar de kassa’s van winkels, horeca en reisorganisaties.

Voorlopig is de conclusie dat de Nederlandse consument somber praat, maar nog niet somber handelt. De koopkracht staat onder druk, maar de bestedingen houden beter stand dan je op basis van het vertrouwen zou verwachten.