Olieprijs stijgt fors nu staakt-het-vuren Iran en Israël wankelt

De olieprijs is flink opgelopen nadat Iran en Israël elkaar opnieuw hebben aangevallen. Daarmee staat het toch al broze staakt-het-vuren in het Midden-Oosten verder onder druk, terwijl diplomatieke pogingen om het conflict te beëindigen nauwelijks vooruitgang boeken.

De prijs van Brent-olie steeg met bijna vijf procent tot 97,75 dollar per vat. Beleggers vrezen dat een verdere escalatie van het conflict de olieaanvoer uit de regio kan verstoren.

Israël maakte bekend militaire doelen in Iran te hebben aangevallen als reactie op eerdere Iraanse raketaanvallen. Die vergeldingsactie volgde ondanks een publieke oproep van president Donald Trump aan premier Benjamin Netanyahu om af te zien van een tegenaanval en ruimte te laten voor verdere onderhandelingen.

Aanvallen over en weer

De spanningen tussen Iran en Israël liepen maandag opnieuw hoog op. Volgens het semiofficiële Iraanse persbureau Fars heeft Iran raketten afgevuurd op de Israëlische luchtmachtbases Nevatim en Tel Nof. De Iraanse Revolutionaire Garde omschreef de aanval als een vergeldingsactie voor Israëlische aanvallen op meerdere Iraanse steden eerder die dag.

Ondertussen probeerde de Amerikaanse president Donald Trump de situatie te de-escaleren. Na de Israëlische aanvallen riep hij Iran op terug te keren naar de onderhandelingstafel. Ook uitte hij kritiek op de Israëlische aanval op Beiroet van zondag. Tegen Axios zei Trump dat hij premier Benjamin Netanyahu zou aansporen om af te zien van verdere vergeldingsacties.

De nieuwe aanvallen volgen op een week waarin het geweld in het Midden-Oosten opnieuw sterk opliep. Daardoor staat het toch al fragiele staakt-het-vuren onder zware druk en lijken de diplomatieke gesprekken verder weg dan ooit. Beleggers maken zich vooral zorgen over de gevolgen voor de energievoorziening, nu de cruciale Straat van Hormuz grotendeels is afgesloten voor de scheepvaart. Via deze route wordt normaal een aanzienlijk deel van de wereldwijde olie- en gasexport vervoerd.

Markt onderschat kloof tussen partijen

“De escalatie van dit weekend tussen Israël en Iran laat opnieuw zien hoe broos het staakt-het-vuren is”, zegt Andy Lipow van Lipow Oil Associates. Volgens hem groeit door het nieuwe geweld het risico dat de Straat van Hormuz langer dicht blijft dan de markt nu verwacht. Ook neemt de kans toe dat Iran extra maatregelen neemt om de scheepvaart in de Rode Zee te hinderen.

De spanning op zee liep de afgelopen dagen verder op. Het Amerikaanse Centrale Commando meldde zondag dat het twee Iraanse aanvalsdrones had neergehaald die het internationale scheepvaartverkeer in Hormuz zouden hebben bedreigd. Dat gebeurde na een aanval met zes ballistische raketten op Bahrein en Koeweit. Die raketten werden onderschept, waarna de VS Iraanse radarinstallaties langs de kust aanvielen.

Ook op de Europese gasmarkt was de onrust voelbaar. De gasprijs steeg maandag, omdat een langdurig conflict de wereldwijde export van vloeibaar aardgas kan raken. Dat komt op een gevoelig moment voor Europa, dat juist bezig is de gasvoorraden voor de winter aan te vullen.

“De markt heeft onderschat hoe ver de betrokken partijen nog uit elkaar liggen”, zegt Haris Khurshid van Karobaar Capital. Volgens hem beweegt de olieprijs steeds heen en weer tussen hoop op een akkoord en de harde werkelijkheid dat geen van beide partijen echt van positie is veranderd. “Zodra het optimisme te ver vooruitloopt op de feiten, schiet de olieprijs weer omhoog.”

Zelfs bij een akkoord zijn de problemen niet voorbij

Zelfs als Washington en Teheran erin slagen een akkoord te sluiten, betekent dat nog niet dat de olievoorziening direct normaliseert. Daarvoor zijn de gevolgen van het conflict inmiddels te groot geworden.

Zo zullen eerst de zeemijnen in de Straat van Hormuz moeten worden geruimd voordat het scheepvaartverkeer volledig kan worden hervat. Daarnaast kan het maanden duren voordat stilgelegde olievelden weer op volle capaciteit draaien. Ook de schade aan energie-installaties, veroorzaakt door raket- en droneaanvallen, moet eerst worden hersteld.

Tegelijkertijd blijven er belangrijke politieke struikelblokken bestaan. Een van de grootste twistpunten is de situatie in Libanon. Iran eist dat er ook een staakt-het-vuren komt tussen Israël en Hezbollah voordat een bredere overeenkomst met de Verenigde Staten mogelijk is. Een adviseur van de Iraanse opperste leider Ayatollah Ali Khamenei verwoordde het onlangs tegenover CNN kort maar krachtig: “De bal ligt nu bij Trump.”

Trump zelf liet in een interview met de Financial Times weinig twijfel bestaan over wie volgens hem de regie voert. De Amerikaanse president zei dat premier Benjamin Netanyahu zich zal moeten neerleggen bij een eventuele overeenkomst tussen Washington en Teheran. “Ik bepaal wat er gebeurt. Ik bepaal alles”, aldus Trump. Volgens hem heeft Netanyahu daar uiteindelijk geen beslissende stem in.

Ondertussen probeert oliekartel OPEC+ de markt gerust te stellen. De alliantie stemde in met een nieuwe verhoging van de productie voor juli, goed voor 188.000 extra vaten per dag. Toch vragen analisten zich af hoeveel effect dat daadwerkelijk zal hebben. Zolang de export vanuit de Perzische Golf verstoord blijft, kunnen veel producenten die extra capaciteit immers nauwelijks benutten.