Bitcoin werd in El Salvador geen volksgeld, wel wereldnieuws

Vijf jaar geleden schreef El Salvador geschiedenis door als eerste land ter wereld Bitcoin (BTC) als wettig betaalmiddel te omarmen. President Nayib Bukele wilde daarmee Salvadoranen zonder bankrekening bereiken, internationale geldtransfers goedkoper maken en buitenlandse investeerders aantrekken.

Vijf jaar later blijkt de praktijk een stuk weerbarstiger. Bitcoin groeide niet uit tot een alledaags betaalmiddel voor miljoenen Salvadoranen en ook de beloofde financiële inclusie bleef grotendeels uit. Toch heeft het experiment wel degelijk iets veranderd. El Salvador zette Bitcoin op de agenda van overheden wereldwijd en kreeg daar zelf ongekende internationale aandacht voor terug.

Bitcoin moest miljoenen Salvadoranen bereiken

Een belangrijk argument van Bukele was financiële inclusie. Toen Bitcoin in 2021 werd ingevoerd, had volgens cijfers van de Wereldbank slechts 35,9 procent van de Salvadoranen van 15 jaar en ouder een bankrekening.

Bitcoin leek daarvoor op papier een oplossing. Voor het ontvangen en versturen van BTC is geen traditionele bankrekening nodig. Een digitale wallet en internetverbinding zijn in principe voldoende.

In de praktijk bleek juist de groep die de regering wilde bereiken moeilijk over te halen. Onderzoek onder leiding van dr. Tobias Boos van de Universiteit van Wenen laat zien dat Bitcoin-gebruikers in El Salvador relatief vaak jong, mannelijk, stedelijk en hoger opgeleid waren. Veel van hen beschikten bovendien al over een bankrekening.

De regering probeerde het gebruik aan te jagen met de Chivo-wallet. Salvadoranen kregen bij registratie voor 30 dollar aan gratis BTC. Dat zorgde aanvankelijk voor veel belangstelling, maar nauwelijks voor blijvend gebruik.

Uit nationaal representatief onderzoek bleek dat meer dan zestig procent van de vroege Chivo-gebruikers na het uitgeven van de gratis Bitcoin geen nieuwe transactie meer uitvoerde.

Ook in winkels werd Bitcoin nooit vanzelfsprekend. Bitcoin-journalist Joe Nakamoto bezocht 21 winkels in een winkelcentrum in San Salvador. Slechts vier accepteerden BTC en bij maar één winkel verliep de betaling zonder problemen.

Bitcoin maakt belofte rond geldtransfers niet waar

Een andere belangrijke belofte draaide om internationale geldtransfers. Veel Salvadoranen werken in het buitenland en sturen een deel van hun inkomen naar familie thuis. In 2024 waren deze geldstromen goed voor ongeveer 24 procent van het bruto binnenlands product. Ongeveer 98 procent kwam uit de Verenigde Staten.

Bukele zag Bitcoin als een manier om dergelijke betalingen goedkoper en eenvoudiger te maken. Toch wist BTC ook hier nauwelijks door te breken. In 2024 verliep slechts ongeveer één procent van de internationale geldtransfers via digitale wallets.

Een belangrijke reden is dat El Salvador sinds 2001 de Amerikaanse dollar als officiële munteenheid gebruikt. Geld dat vanuit de Verenigde Staten wordt verstuurd, hoeft daardoor meestal niet eerst naar een andere valuta te worden omgewisseld. Een deel van het mogelijke kostenvoordeel van Bitcoin valt daarmee weg.

De koerswijziging werd eind 2024 nog duidelijker. El Salvador bereikte een financieringsovereenkomst van 1,4 miljard dollar met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en moest als onderdeel daarvan de rol van de overheid rond Bitcoin verkleinen.

Bedrijven hoefden BTC niet langer verplicht te accepteren, belastingen moesten in Amerikaanse dollars worden betaald en de publieke sector moest zijn betrokkenheid bij Bitcoin-gerelateerde activiteiten verminderen.

Bitcoin verdween daarmee niet uit het land. Burgers en bedrijven kunnen de cryptomunt nog altijd vrijwillig gebruiken. Wel kwam grotendeels een einde aan de poging van de regering om BTC actief in het dagelijkse financiële systeem te verwerken. Ook het IMF zag weinig bewijs dat Bitcoin de financiële inclusie wezenlijk had verbeterd.

Bitcoin Beach laat een ander beeld zien

Toch is het verhaal niet overal hetzelfde. In El Zonte, beter bekend als Bitcoin Beach, speelt BTC nog altijd een zichtbare rol in de lokale economie.

De Bitcoin-economie ontstond daar al voordat de landelijke Bitcoin-wet werd ingevoerd. Winkels, hotels en toeristische bedrijven accepteren er nog steeds BTC, hoewel ze daar inmiddels niet meer wettelijk toe verplicht zijn.

Er zijn ook individuele succesverhalen. Nakamoto beschreef bijvoorbeeld Mama Rosa, die met haar pupusa-kraam Bitcoin spaart. Ook sprak hij Napo, die zijn taxibedrijf wist uit te breiden van één voertuig naar een volledige vloot.

Juist dat contrast is opvallend. Binnen een kleine gemeenschap waar Bitcoin al stevig was ingebed, blijkt de cryptomunt daadwerkelijk als betaalmiddel te kunnen functioneren. Hetzelfde model op landelijke schaal invoeren bleek veel moeilijker.

Ook andere grote ambities van Bukele kwamen nauwelijks van de grond. Zijn regering presenteerde onder meer Bitcoin City en de zogenoemde Volcano Bonds. Bitcoin City moest uitgroeien tot een nieuwe stad waarin BTC en buitenlandse investeringen een centrale rol zouden spelen.

Die plannen liepen meerdere keren vertraging op. De afspraken met het IMF hebben de ruimte voor verdere ontwikkeling bovendien beperkt.

Bitcoin gaf El Salvador een wereldwijd podium

Wie alleen naar het dagelijkse gebruik kijkt, ziet weinig terug van de Bitcoin-revolutie die in 2021 werd beloofd. De internationale impact is echter veel groter.

Voor 2021 was het idee dat een land Bitcoin officieel zou adopteren vooral theoretisch. El Salvador bracht dat scenario voor het eerst in de praktijk.

Volgens Samson Mow, CEO van Bitcoin-infrastructuurbedrijf JAN3, veranderde daarmee ook de internationale discussie. El Salvador liet zien dat een regering daadwerkelijk bereid kon zijn Bitcoin onderdeel van haar economische beleid te maken. Voor de internationale Bitcoin-gemeenschap werd het kleine Centraal-Amerikaanse land daardoor een belangrijk symbool.

Daarmee ontstaat na vijf jaar een interessante vraag: heeft El Salvador vooral Bitcoin geholpen, of heeft Bitcoin vooral El Salvador geholpen?

Volgens onderzoeker Boos lijkt de internationale en symbolische betekenis uiteindelijk groter dan het directe economische voordeel voor de bevolking. Nakamoto ziet het Bitcoin-beleid deels als een internationale marketingstrategie. Het land trok plotseling de aandacht van buitenlandse investeerders, ondernemers, toeristen en prominente Bitcoin-aanhangers.

Bekende namen uit de Bitcoin-wereld, waaronder Max Keiser en Stacy Herbert, vestigden zich in El Salvador. Herbert werd later directeur van het Nationale Bitcoin-kantoor. Voor een relatief klein land leverde de Bitcoin-strategie daarmee een uitzonderlijk groot internationaal podium op.

Het experiment kan tegelijkertijd moeilijk los worden gezien van Bukele zelf. Zijn regering kreeg internationaal stevige kritiek vanwege de concentratie van politieke macht en de noodtoestand die in maart 2022 werd ingevoerd om het zware bendegeweld aan te pakken.

Mensenrechtenorganisaties waarschuwen onder meer voor willekeurige arrestaties, problemen rond het recht op een eerlijk proces en minder controle op de macht van de regering.

Tegelijkertijd blijft Bukele onder veel Salvadoranen populair. Een belangrijke reden is de sterk verbeterde veiligheid. Het officiële moordcijfer daalde van 53,1 per 100.000 inwoners in het jaar waarin Bukele aantrad naar 1,3 per 100.000 inwoners in 2025.

Mow waarschuwt wel voor het langdurige gebruik van noodbevoegdheden. Macht die vandaag voor één doel wordt ingezet, kan volgens hem later immers in handen komen van een andere leider.

Vijf jaar na de historische Bitcoin-wet is de uitkomst daardoor heel anders dan in 2021 werd voorgespiegeld. Bitcoin werd geen alledaags betaalmiddel voor miljoenen Salvadoranen en zorgde niet voor de beloofde brede financiële inclusie.

Maar het experiment was ook geen voetnoot. El Salvador maakte als eerste land Bitcoin onderdeel van zijn economische strategie. De grootste erfenis zit daardoor misschien niet in hoeveel Salvadoranen vandaag met BTC betalen, maar in het feit dat nationale Bitcoin-adoptie na El Salvador niet langer slechts een theoretisch idee was.