Waarom de VS en Japan samen ingrijpen om de yen te redden

De gezamenlijke interventie van de Verenigde Staten en Japan om de yen te ondersteunen is historisch. Niet eerder in tientallen jaren grepen beide landen op deze manier in op de valutamarkt. Maar achter die ene ingreep schuilt een veel groter verhaal.

Waarom zakte de Japanse munt naar het laagste niveau in veertig jaar? Welke rol spelen Amerikaanse staatsobligaties? En belangrijker nog: kunnen overheden een krachtige markttrend daadwerkelijk keren?

Waarom is de yen zo zwak?

De belangrijkste oorzaak is het grote renteverschil met de Verenigde Staten. De Japanse centrale bank hield de rente jarenlang vrijwel op nul, terwijl de Amerikaanse Federal Reserve de rente juist fors verhoogde om de inflatie te bestrijden. Voor beleggers werd het daardoor veel aantrekkelijker om dollars aan te houden dan yen.

Dat leidde tot de zogenoemde carry trade. Beleggers lenen goedkoop geld in Japanse yen, wisselen dat om voor dollars en investeren vervolgens in Amerikaanse staatsobligaties of andere beleggingen die een veel hoger rendement opleveren. Om die beleggingen te doen, moeten zij eerst yen verkopen en dollars kopen. Hoe meer beleggers dat doen, hoe groter de verkoopdruk op de yen en hoe sterker de dollar wordt.

Ook de Japanse overheidsfinanciën helpen niet mee. Het land heeft een staatsschuld van ruim tweehonderd procent van het bruto binnenlands product, de hoogste van alle grote economieën, terwijl de begrotingstekorten blijven oplopen. Dat vergroot de twijfels over de waarde van de Japanse munt op de lange termijn.

Daar kwam de oorlog rond Iran nog bovenop. Japan importeert vrijwel al zijn olie en gas, grotendeels uit het Midden Oosten. Door de hogere energieprijzen moest het land meer dollars kopen om die import te betalen, wat de vraag naar dollars verder vergrootte en de yen extra onder druk zette. Tegelijkertijd rekenden beleggers erop dat de Amerikaanse rente langer hoog zou blijven. Daardoor werd de dollar nog aantrekkelijker. Op 23 juli zakte de yen naar 163,99 per dollar, het laagste niveau in veertig jaar.

Waarom bemoeit Amerika zich ermee?

Op het eerste gezicht lijkt een zwakke yen vooral een Japans probleem. Door de zwakke munt worden importproducten duurder, loopt de inflatie op en komt de koopkracht van huishoudens verder onder druk te staan. Die economische pijn speelde de afgelopen jaren al een rol bij de val van twee Japanse premiers.

Voor de Verenigde Staten staat er echter ook veel op het spel. Japan is de grootste buitenlandse bezitter van Amerikaanse staatsobligaties. Om de yen te ondersteunen moet de Japanse overheid dollars verkopen en yen opkopen. Als de beschikbare dollarreserves opraken, zou Tokio Amerikaanse staatsobligaties moeten verkopen om aan extra dollars te komen.

Dat is precies wat Washington wil voorkomen. Een grote verkoopgolf van Amerikaanse staatsobligaties zou de obligatiekoersen onder druk zetten en de lange rente verder opdrijven. Die rente staat al op het hoogste niveau sinds 2007. Hogere rentes maken lenen duurder voor de Amerikaanse overheid, bedrijven en consumenten en kunnen de economische groei afremmen.

Daarom heeft de Federal Reserve Japan toegang gegeven tot een speciale faciliteit waarmee het tijdelijk dollars kan lenen door Amerikaanse staatsobligaties als onderpand te gebruiken. Zo hoeft Tokio zijn obligaties niet te verkopen om de yen te verdedigen.

Opvallend is de ommezwaai van president Donald Trump. Jarenlang bekritiseerde hij de zwakke yen als een oneerlijk concurrentievoordeel voor Japan en dreigde hij met importheffingen. Nu noemt hij de gezamenlijke interventie juist een teken van de hechte samenwerking tussen beide bondgenoten.

Hoe werkt zo’n interventie eigenlijk?

Wanneer Japan besluit de yen te ondersteunen, neemt het ministerie van Financiën het besluit. De Japanse centrale bank voert de interventie vervolgens uit via een klein aantal commerciële banken. Die kopen op grote schaal yen en verkopen dollars. De dollars komen uit de Japanse valutareserves, die eind juni nog 1,09 biljoen dollar bedroegen.

Het doel is simpel: door extra vraag naar yen te creëren en tegelijkertijd dollars te verkopen, moet de Japanse munt in waarde stijgen. Hoe groter de interventie, hoe sterker het effect op de wisselkoers.

Toch probeert Tokio zo min mogelijk prijs te geven over zulke acties. De overheid bevestigt een interventie vaak niet direct en maakt de omvang meestal pas aan het einde van de maand bekend. Die geheimzinnigheid is bewust. Als handelaren niet weten wanneer en met hoeveel geld Japan ingrijpt, lopen zij meer risico wanneer ze tegen de yen speculeren. Soms is een waarschuwing al genoeg. Spreekt de minister van Financiën over “krachtige stappen”, dan zien beleggers dat vaak als een signaal dat een interventie aanstaande is.

Na de interventies van 2024, waarbij Japan bijna 100 miljard dollar inzette om de yen te ondersteunen, ontstond bovendien een ongeschreven vuistregel op de markt. Veel handelaren gingen ervan uit dat Tokio opnieuw zou ingrijpen zodra de wisselkoers richting 160 yen per dollar zou bewegen.

De interventie van deze week was echter uitzonderlijk groot. Op 30 juli zette Japan naar schatting 53 miljard dollar in om de yen te ondersteunen, mogelijk een record voor één dag. Een dag later volgde nog eens ongeveer 34 miljard dollar. Doordat ook de Verenigde Staten meededen, lijkt deze operatie zelfs groter dan de gezamenlijke interventies van 1998 en 2011. Destijds bleef de Amerikaanse bijdrage beperkt tot minder dan 1 miljard dollar.

Werkt het?

Ja, maar meestal slechts tijdelijk. Een grootschalige valuta interventie heeft vaak direct effect, omdat handelaren worden verrast door de enorme hoeveelheden yen die de Japanse overheid opkoopt. Bij eerdere ingrepen werd de yen binnen enkele seconden sterker. De dollar verloor direct enkele yen ten opzichte van de Japanse munt en in de uren daarna liep die beweging vaak verder op. Speculanten die hadden ingezet op een verdere daling van de yen, sluiten dan massaal hun posities, waardoor de stijging wordt versterkt.

Toch leert de geschiedenis dat zo’n opleving zelden lang standhoudt. Eind april gaf Japan al bijna 74 miljard dollar uit om de yen te ondersteunen. De munt herstelde aanvankelijk, maar enkele weken later was dat effect volledig verdwenen en zakte de yen alsnog naar het laagste niveau in veertig jaar.

Dat komt doordat een interventie de onderliggende problemen niet oplost. Zolang de rente in Japan veel lager ligt dan in de Verenigde Staten, beleggers hogere rendementen in dollars kunnen behalen en Japan afhankelijk blijft van dure energie import, blijft de druk op de yen bestaan. Zelfs nadat de Japanse centrale bank in 2024 afscheid nam van de negatieve rente en het renteverschil met de VS aanzienlijk kleiner werd, bleef de munt verder verzwakken.

Daarom probeert Tokio de economie ook op andere manieren te versterken. Premier Takaichi presenteerde in juni een investeringsplan voor sectoren als kunstmatige intelligentie, halfgeleiders en defensie. Daarnaast riep minister Katayama grote pensioenfondsen op meer in Japanse beleggingen te investeren, zodat meer kapitaal in eigen land blijft. Zulke maatregelen kunnen de yen op langere termijn ondersteunen, maar de effecten worden pas over jaren zichtbaar.

Tot die tijd blijft Japan aangewezen op interventies. Het verschil met eerdere pogingen is dat Tokio deze keer de steun krijgt van de Verenigde Staten. Daardoor beschikt Japan over meer financiële slagkracht én hoeft het minder snel Amerikaanse staatsobligaties te verkopen om dollars vrij te maken. Of dat voldoende is om de daling van de yen definitief te keren, zal uiteindelijk de markt bepalen. Dat is niet alleen belangrijk voor Japan. Een sterke beweging van de yen kan via de wereldwijde obligatie en kapitaalmarkten ook gevolgen hebben voor aandelen, crypto en andere risicovolle beleggingen.