De dag dat er 184 miljard Bitcoins uit het niets ontstonden

Bitcoin (BTC) geldt tegenwoordig als een van de veiligste en meest betrouwbare financiële netwerken ter wereld. Toch was dat lang niet altijd vanzelfsprekend. Op 15 augustus 2010, precies zestien jaar geleden, werd de cryptomunt getroffen door wat nog altijd wordt gezien als de ernstigste softwarefout uit zijn geschiedenis.

Door een bug ontstonden uit het niets ruim 184 miljard bitcoin, ruim achtduizend keer meer dan de maximale voorraad van 21 miljoen munten. Dankzij een razendsnelle reactie van Satoshi Nakamoto en de kleine Bitcoin-community liep het incident uiteindelijk met een sisser af.

De dag dat de Bitcoin-limiet werd doorbroken

De gebeurtenis staat bekend als de Value Overflow Incident. Op 15 augustus 2010 werd een transactie opgenomen in block 74.638 die op het eerste gezicht geldig leek. In werkelijkheid gebeurde er iets wat volgens de regels van Bitcoin onmogelijk zou moeten zijn.

Door een programmeerfout werden 184.467.440.737,09551616 bitcoin aangemaakt. Twee wallets ontvingen elk ongeveer 92,2 miljard BTC, terwijl de transactie slechts 0,5 BTC als invoer gebruikte. Daarmee werd de maximale voorraad van 21 miljoen bitcoin in één klap duizenden keren overschreden.

De oorzaak was een zogenoemde integer overflow. Bitcoin gebruikte destijds een 64-bit integer om bedragen op te slaan. De twee gigantische uitgaande bedragen zorgden ervoor dat de optelsom “over de limiet” ging en veranderde in een negatief getal. Omdat de software alleen controleerde of de totale output kleiner was dan de maximale hoeveelheid bitcoin, werd de transactie ten onrechte goedgekeurd.

Het was de enige keer in de geschiedenis dat Bitcoin daadwerkelijk inflatie kende als gevolg van een softwarefout.

Satoshi kwam direct in actie

Het vreemde block bleef niet lang onopgemerkt. Ontwikkelaars op het Bitcointalk-forum, onder wie Jeff Garzik, zagen vrijwel direct dat er iets ernstig mis was.

Satoshi Nakamoto plaatste daarop een dringende waarschuwing:

“*** WARNING *** We are investigating a problem. DO NOT TRUST ANY TRANSACTIONS THAT HAPPENED AFTER 15.08.2010 17:05 UTC (block 74638) until the issue is resolved.”

Binnen ongeveer vijf uur verscheen Bitcoin versie 0.3.10, waarin de kwetsbaarheid was verholpen. De oplossing bestond uit een soft fork, waardoor nieuwe software de frauduleuze transactie automatisch afwees.

Toen voldoende gebruikers hun software hadden bijgewerkt, haalde de nieuwe blockchain de oude keten in bij block 74.691. De versie waarin de 184 miljard bitcoin bestonden, werd daarmee definitief verlaten. De nepmunten verdwenen volledig uit de geschiedenis van Bitcoin.

Opvallend genoeg bestaat de oorspronkelijke invoer van 0,5 BTC nog altijd. Die bitcoin zijn nooit meer uitgegeven.

Wat als de bug niet op tijd was ontdekt?

Terugkijkend is het moeilijk voor te stellen hoe kwetsbaar Bitcoin destijds nog was. De munt was pas anderhalf jaar oud, de prijs lag onder de tien dollarcent en slechts een kleine groep ontwikkelaars en enthousiastelingen hield het netwerk draaiende. Satoshi Nakamoto was bovendien nog actief betrokken bij de ontwikkeling van het protocol.

Juist daardoor kon er zo snel worden gehandeld. Binnen enkele uren was de fout gevonden, een oplossing geschreven en stapten genoeg gebruikers over naar de nieuwe software om de blockchain te herstellen.

Was dat niet gebeurd, dan had de geloofwaardigheid van Bitcoin waarschijnlijk een enorme klap gekregen. De vaste limiet van 21 miljoen bitcoin vormt immers de basis van het monetaire beleid van het netwerk. Als die grens permanent doorbroken had kunnen worden, was het vertrouwen in de schaarste van Bitcoin mogelijk voorgoed verdwenen.

Zestien jaar later geldt het incident nog altijd als een belangrijk hoofdstuk in de geschiedenis van Bitcoin. Niet alleen omdat het de grootste softwarefout ooit was, maar ook omdat het liet zien hoe snel ontwikkelaars en gebruikers samen konden ingrijpen om het netwerk te beschermen. Sindsdien is de maximale voorraad van 21 miljoen bitcoin nooit meer door een bug geschonden.