Beveiligingsexpert waarschuwt: overheden bespioneren ons met AI

De inzet van kunstmatige intelligentie vergroot volgens beveiligingsexpert Bruce Schneier de mogelijkheden voor grootschalige overheidssurveillance aanzienlijk. Ruim tien jaar na de onthullingen van klokkenluider Edward Snowden is het toezicht op burgers niet afgenomen, maar juist verfijnder en omvangrijker geworden, stelt Schneier.

Snowden veranderde niets

In 2013 maakte Snowden bekend dat de Amerikaanse inlichtingendienst National Security Agency via het programma PRISM op grote schaal data verzamelde bij technologiebedrijven als Google, Facebook en Microsoft. Die onthullingen leidden tot maatschappelijke verontwaardiging en wetgeving zoals de USA FREEDOM Act, bedoeld om massasurveillance in te perken.

Volgens Schneier is de praktijk sindsdien echter nauwelijks fundamenteel veranderd. “Alles is veranderd, en tegelijk niets,” zegt hij. De hoeveelheid data die wordt verzameld is explosief gegroeid, terwijl de details veel fijnmaziger zijn geworden. Locatiegegevens, communicatiepatronen en gedragsdata zijn steeds eenvoudiger te koppelen aan individuele personen.

Van massasurveillance naar ‘bulk spying’

Nieuw is volgens Schneier de rol van AI. Waar surveillance voorheen vooral draaide om het verzamelen van grote hoeveelheden ruwe data, maakt AI het mogelijk om die informatie automatisch te analyseren, samen te vatten en te doorzoeken. Dat noemt hij “bulk spying”: het systematisch doorlichten van enorme databergen op betekenisvolle signalen.

“Ik kan garanderen dat landen als de Verenigde Staten, China en Rusland dit doen,” stelt Schneier. Spraak-naar-tekst, automatische samenvattingen en patroonherkenning verlagen de drempel om communicatie op grote schaal te volgen.

Dat risico werd eind 2025 concreet zichtbaar toen journalisten van Le Monde met commerciële advertentiedata de bewegingen van politieagenten, militairen en mensen in de directe omgeving van de Franse president konden volgen. Volgens Schneier toont dit aan hoe kwetsbaar burgers én overheden zijn geworden.

Tegelijk ziet Schneier tekenen van groeiend verzet. Privacy staat hoger op de agenda dan ooit, bij burgers, bedrijven en toezichthouders. Waar eerdere schandalen vaak leidden tot gelatenheid, ontstaat nu vaker publieke druk en politieke actie.