Crisis in Den Haag: kamerdebat over belastingplan begint om 10:15 uur

De Tweede Kamer debatteert vandaag over het belastingplan, maar het gaat allang niet meer alleen over belastingen. Een deal over een hogere belasting op grote vermogens heeft de coalitie in een diepe crisis gestort en zelfs in Den Haag weet niemand of het kabinet deze dag overleeft.

Debat wordt crisisoverleg

Om 10:15 uur begint het debat over het belastingplan 2027, de wet die bepaalt hoeveel belasting Nederlanders volgend jaar betalen. Premier Rob Jetten (D66) schuift zelf aan en zegde daarvoor een Europese bijeenkomst in Dublin af.

Direct na het debat stemt de Kamer over het belastingplan en alle wijzigingsvoorstellen. Officieel gaat het om een plan van zo’n 480 miljard euro, maar een ruzie over ongeveer 1 miljard euro gaat de toon zetten.

Zelfs het kabinetsadvies over de wijzigingsvoorstellen is een puzzel. Niemand weet welke bewindspersoon dat advies geeft en wat erin staat. De VVD heeft sinds gisteravond namelijk geen contact meer gehad met D66 en CDA.

Het kabinet-Jetten is een minderheidskabinet. D66, VVD en CDA hebben samen 66 van de 150 zetels en komen dus 10 zetels tekort. Voor elke wet hebben ze steun van de oppositie nodig, ook in de Eerste Kamer.

Het kabinet presenteerde het belastingplan op Prinsjesdag, maar moest het na kritiek al flink verbouwen. Zo verdween voor 2027 de vrijheidsbijdrage, een extra belasting op werk voor hogere defensie-uitgaven. Ook de btw-verhoging op bloemen werd uitgesteld.

Miljard schuift van vermogen naar werk

Gisteren leek een meerderheid eindelijk binnen handbereik. D66 en CDA sloten buiten coalitiegenoot VVD om een akkoord met de oppositiepartijen PRO en Volt.

Samen willen ze jaarlijks zo’n 1 miljard euro extra ophalen bij vermogenden en daarmee de belasting op werk verlagen. De kern zit in box 3, de belasting over spaargeld en beleggingen (zoals aandelen en crypto).

Vanaf 2029 betaal je over het rendement boven de 60.000 euro per jaar 38,5 procent in plaats van 36 procent. Over het deel onder die grens daalt het tarief juist naar 35,5 procent.

Een belegger met 100.000 euro rendement betaalt daardoor 1.000 euro extra over het deel boven de grens. Op het deel eronder krijgt hij 300 euro korting, dus per saldo is hij 700 euro meer kwijt.

Het wordt een miljonairsbelasting genoemd, omdat je met een vermogen van 1 miljoen euro tegen een rendement van 6 procent hieronder valt. Dat is het percentage dat de Belastingdienst binnen het huidige systeem gebruikt.

Maar bij een goed beursjaar, bijvoorbeeld 2024 toen de S&P met ruim 23 procent steeg, val je er al veel eerder onder. En met cryptomunten zoals Bitcoin (BTC) kan het natuurlijk al helemaal hard gaan.

Een nieuwe erfbelasting komt er niet. Wel stijgen de schijfgrenzen van de erf- en schenkbelasting tot en met 2031 niet mee met de inflatie. Daardoor valt een erfenis sneller in het hogere tarief, en dat geldt niet alleen voor de allergrootste nalatenschappen.

Hetzelfde gebeurt met de schijfgrens voor winst uit een eigen bv. Ook de papieren schenking wordt minder aantrekkelijk. Daarbij verklaren ouders dat ze geld schuldig zijn aan hun kinderen, zonder het echt over te maken.

Met de opbrengst gaat de belasting op werk omlaag. Het laagste tarief in de inkomstenbelasting zakt met 0,25 procentpunt naar 35,75 procent.

Belastingexperts zijn alleen niet zo enthousiast. Zo’n 412 miljoen euro, bijna de helft van het bedrag, moet nog komen uit een jacht op belastingconstructies die nergens concreet wordt gemaakt.

PRO en Volt willen daarvoor onder meer kijken naar een vertrekheffing voor wie meer dan 25 miljoen euro bezit en naar het buitenland verhuist. Hoe zo’n exittax eruitziet, is nog onduidelijk.

VVD eist ‘fundamentele reset’

Op papier gaat het om een klein bedrag. Zo’n 1 miljard euro is ongeveer 0,2 procent van de 480 miljard euro die de overheid volgend jaar aan belastingen int.

Toch gooide de deal olie op het vuur in een coalitie die al weken worstelt met het belastingplan. VVD-leider Dilan Yesilgöz noemde de deal gisteravond slecht voor Nederland en in strijd met het coalitieakkoord.

Volgens haar schaadt een hogere vermogensbelasting het vestigingsklimaat, oftewel hoe aantrekkelijk Nederland is voor bedrijven. Daar komt bij dat de VVD zich overvallen voelt, omdat de partij pas werd ingelicht toen de deal al rond was.

Stemmen D66 en CDA ervoor, dan wil Yesilgöz een “fundamentele reset” van de samenwerking. Wat dat precies inhoudt, liet ze in het midden.

Inmiddels eist de VVD dat D66 en CDA het akkoord intrekken, maar beide partijen weigeren dat. CDA-fractieleider Henri Bontenbal zegt dat de VVD “op meerdere momenten” op de hoogte is gehouden.

D66 en CDA wijzen naar het zogenoemde open huwelijk. Dat is de afspraak dat de drie partijen bij stemmingen hun eigen weg mogen gaan.

D66-fractievoorzitter Jan Paternotte ziet daarom geen einde van de coalitie. “Maar samenwerken betekent niet dat je altijd allemaal hetzelfde stemt.”

Wat gebeurt er na het debat?

Dat hangt vooral af van de VVD. Stemt de partij tegen de miljonairsbelasting maar wel voor het totale belastingplan, dan overleeft het kabinet voorlopig. Houdt de VVD vast aan haar eis van een reset, dan kan het kabinet vallen of volgt eerst nieuw crisisoverleg.

De stemmingen zelf zijn geen formaliteit. Een meerderheid voor het wijzigingsvoorstel, in Haagse termen een amendement, betekent nog geen meerderheid voor het hele belastingplan.

Zo kan de Partij voor de Dieren voor lagere belasting op werk stemmen, maar tegen het totale plan. Daarin gaat namelijk ook de vliegbelasting omlaag.

Valt het kabinet, dan is dat de vierde kabinetsval in zes jaar. Nieuwe verkiezingen hoeven dan niet meteen te volgen, want de huidige Kamer blijft gewoon zitten en partijen kunnen eerst een nieuwe coalitie proberen te vormen.

Een Kamermeerderheid steunde onlangs een voorstel van de ChristenUnie om eerst een nieuwe formatie met andere partijen te onderzoeken.

Politiek verslaggever Niels Klaassen van het AD ziet weinig ruimte voor een inhoudelijke uitweg. “Inhoudelijke verschillen kun je overleven, vertrouwensbreuken bijna niet.”

Belastingdienst wacht op 20 november

Veel tijd is er niet. De Belastingdienst wil uiterlijk 20 november weten waar hij aan toe is, zodat de voorlopige aanslagen voor volgend jaar kunnen worden berekend. Voor die datum moet ook de Eerste Kamer akkoord zijn.

Sneuvelt het belastingplan, dan gelden volgend jaar gewoon de huidige belastingwetten. De schijven stijgen dan volledig mee met de inflatie in plaats van voor 60 procent, maar de korting op de brandstofaccijns verdwijnt.

Hoogleraar Edwin Heithuis verwacht dat de schade dan meevalt, omdat er weinig beleid in het plan is overgebleven. De grootste klap valt dus in de politiek.

Box 3 volgt eigen spoor

Wel even goed om te weten: de grote box 3-hervorming staat los van het belastingplan. Het is een aparte wet die vanaf 2029 de huidige vermogensbelasting vervangt. De deal van gisteren verandert alleen de tarieven, niet de opzet van het nieuwe stelsel.

Nu schat de Belastingdienst hoeveel rendement je vermogen oplevert en dat bedrag wordt belast. Straks betaal je pas belasting als je iets verkoopt en de winst echt binnen hebt, de zogeheten vermogenswinstbelasting.

Alleen voor crypto en edelmetalen werkt het net even wat anders: daar geldt voor (minimaal) één jaar een vermogensaanwasbelasting waarbij je papieren winsten net zo goed meetellen. Er is veel kritiek op deze ongelijke behandeling, zowel de Raad van State als de Belastingdienst waarschuwen voor problemen, maar de wet lijkt af te stevenen op een meerderheid in de Tweede Kamer.