Kabinet onderhandelt met oppositie over box 3: dit staat er nu op het spel

Het kabinet onderhandelt deze week met de oppositie over een nieuw plan voor box 3, de belasting op sparen en beleggen. Het vorige plan strandde, omdat het kleine spaarders en beleggers liet meebetalen.

Wat er nu precies op tafel ligt, is nog geheim. Ondertussen zien veel beleggers door de bomen het bos niet meer, terwijl de tijd begint te dringen.

Wil je weten wat de nieuwe box 3-regels betekenen voor jouw spaargeld, aandelen en crypto? Download de gratis Newsbit-app.

Zeven partijen aan tafel voor belastingplan

Premier Rob Jetten (D66) en zijn vicepremiers bogen zich zaterdag op het Catshuis over een nieuw box 3-voorstel. Volgens ingewijden zijn de coalitiepartijen D66, VVD en CDA het grotendeels eens, al liggen er nog open vragen.

Met dat voorstel trekt het kabinet langs Pro, JA21, BBB, SGP, ChristenUnie, 50PLUS en Volt. BBB was zondag als eerste aan de beurt. Die steun is hard nodig, want D66, VVD en CDA hebben samen maar 66 van de 150 zetels. Voor elk plan moeten ze dus hulp zoeken bij de oppositie.

Vandaag debatteert de Tweede Kamer de hele dag over het belastingplan, maar dat is nog de oude versie. Staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg komt pas volgende week met een aangepast plan.

Dat wekt irritatie bij de oppositie. SP-Kamerlid Jimmy Dijk wil dat Eerenberg de voorstellen uit de Kamer toch beoordeelt: “Want anders wordt dit een debat dat nergens over gaat.”

Het grote twistpunt in box 3 is de vraag wie betaalt. Bij een vermogenswinstbelasting rekenen beleggers pas af als ze verkopen, en veel mensen houden hun aandelen jarenlang vast.

Daardoor komt het geld later binnen dan bij een belasting op papieren winst. De schatkist zou de komende jaren dan zo’n 15 miljard euro mislopen.

Begin oktober wilde het kabinet een deel daarvan halen bij kleine spaarders en beleggers. Volgend jaar zou je al box 3-belasting betalen als je meer dan 30.846 euro aan spaargeld en beleggingen hebt, in plaats van 59.357 euro.

Vanaf 2028 zou je bovendien al belasting betalen boven 1.000 euro rendement, in plaats van 1.800 euro. De Kamer veegde het plan binnen 48 uur van tafel, waarna Jetten toegaf: “Ik kan me voorstellen dat mensen het niet meer kunnen bijbenen.”

Over het alternatief is de Kamer verdeeld. Een meerderheid, met D66 en CDA, wil kijken naar papieren schenkingen: ouders schenken geld op papier, zodat hun kinderen later minder erfbelasting betalen.

Coalitiepartner VVD wil daar niet aan tornen en kijkt liever naar een lager tarief in box 2, de belasting voor ondernemers met een eigen bv. Dat levert op korte termijn geld op, maar kost op lange termijn juist geld.

Hoe box 3 zo’n knoop werd

Het probleem begon in december 2021. De Belastingdienst rekent in box 3 met een fictief rendement, een bedrag dat de overheid zelf bedenkt. De Hoge Raad oordeelde toen dat dit niet eerlijk was, omdat het weinig te maken had met wat je echt verdiende.

Vooral spaarders betaalden zo vaak meer belasting dan ze aan rente kregen. De noodoplossing die daarna kwam, rekent nog steeds met fictief rendement, maar laat beleggers met hoge rendementen relatief goedkoop wegkomen.

Daarom kwam de Wet werkelijk rendement box 3, die de Tweede Kamer begin dit jaar goedkeurde. Die wet voert vanaf 2028 een vermogensaanwasbelasting in voor onder meer aandelen en crypto.

Dat verschil is groot. Aanwas betekent aangroei: bij een vermogensaanwasbelasting betaal je elk jaar belasting over wat je bezit in waarde is gegroeid, ook als je niets verkoopt.

Stijgen je aandelen van 10.000 naar 11.000 euro, dan reken je af over die 1.000 euro winst, terwijl het geld nog in je aandelen zit. Vergelijk het met belasting over de waardestijging van je huis, terwijl je er gewoon blijft wonen.

Bij een vermogenswinstbelasting betaal je pas als je verkoopt en de winst echt binnen is. In het oude voorstel gold die regel alleen voor vastgoed en aandelen in start-ups.

De papieren winst zorgde voor zoveel onrust dat de Eerste Kamer de stemming in de wacht zette. Het kabinet-Jetten wil zo snel mogelijk naar een vermogenswinstbelasting, maar begint daarvoor niet opnieuw.

Een wet die al bij de Eerste Kamer ligt, kan de senaat zelf niet aanpassen. Daarom komt er een novelle: een wijzigingswet die eerst langs de Tweede Kamer gaat, waarna de senaat beide samen behandelt.

Met die novelle geldt in de nieuwe box 3 vanaf 2028 een vermogenswinstbelasting voor financiële instrumenten, zoals aandelen, obligaties en beleggingsfondsen. Volgens het kabinet valt zo’n 90 procent van het vermogen daaronder.

Crypto en edelmetalen wachten tot 2030

Juist het laatste stukje zorgt voor ophef. Het kabinet trekt de grens bij de Wet op het financieel toezicht (Wft), en daar vallen cryptomunten en fysiek goud en zilver buiten.

Voor die bezittingen blijft tot 2030 de aanwasbelasting gelden. Wie hetzelfde bezit via een beursfonds koopt, zoals een goud-Exchange-Traded Fund (ETF), valt wel direct onder de vermogenswinstbelasting.

Een Bitcoin (BTC) bij een cryptobeurs wordt zo anders belast dan een beursproduct dat de Bitcoin koers volgt. De Nederlandse Vereniging van Cryptodienstverleners (NVC) vindt dat dezelfde belegging dezelfde belasting verdient.

Eerenberg noemt de uitzondering de “prijs van de versnelde route”. Critici wijzen erop dat het kabinet de box 3-wet met de novelle toch al aanpast, en crypto en edelmetaal er dus net zo goed bij kan zetten.

Er is in ieder geval niet veel tijd. De Raad van State komt woensdag naar verwachting met zijn advies over de novelle, die Eerenberg uiterlijk 2 november naar de Tweede Kamer wil sturen. Op 12 november stemt de Kamer over het belastingplan.

Elk jaar uitstel kost volgens minister van Financiën Eelco Heinen zo’n 2,4 miljard euro, ruim 6,5 miljoen euro per dag. Toch erkende Heinen eerder al dat een kritisch advies van de Raad van State tot nieuwe vertraging kan leiden.