Klaas Knot over AI-bubbel: dit kan een financiële crisis veroorzaken

De forse koersdalingen op de aandelenmarkten hebben de zorgen over een mogelijke AI-bubbel opnieuw aangewakkerd. Ook Klaas Knot, voormalig president van De Nederlandsche Bank (DNB), ziet risico’s bij de hoge waarderingen van technologiebedrijven.

Toch verwacht hij voorlopig geen financiële crisis. In een interview met de Financial Times legt de kandidaat voor het presidentschap van de Europese Centrale Bank (ECB) uit waar het echte gevaar schuilt.

AI-aandelen onder druk, maar banken staan er sterk voor

Europese aandelenmarkten kregen vorige week flinke klappen. Vooral chipbedrijven stonden onder druk, mede door zorgen dat de Democratische verkiezingswinst bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen de groei van de AI-sector zou kunnen afremmen.

Volgens Knot zijn de hoge waarderingen van bedrijven die zich bezighouden met kunstmatige intelligentie een kwetsbaarheid. Toch betekent een stevige beurscorrectie niet automatisch dat het financiële systeem in gevaar komt.

Het wordt volgens hem pas echt problematisch wanneer beleggers grote investeringen hebben gedaan met geleend geld. Als de aandelen vervolgens sterk dalen, kunnen zij moeite krijgen om hun schulden terug te betalen. Daardoor kunnen verliezen zich verspreiden naar andere delen van het financiële systeem.

Knot benadrukt dat hij momenteel geen aanwijzingen heeft dat dit op grote schaal gebeurt. Bovendien staat de traditionele bankensector er volgens hem aanzienlijk beter voor dan tijdens de wereldwijde financiële crisis van 2008.

Banken beschikken over stevige kapitaalbuffers en maken relatief veel winst. De afgelopen jaren hebben zij financiële schokken daardoor eerder opgevangen dan versterkt.

Meer zorgen maakt Knot zich over financiële instellingen buiten het traditionele bankwezen. Daarbij noemt hij particuliere kredietverstrekkers en hedgefondsen die actief zijn op belangrijke financieringsmarkten, waaronder de markt voor staatsobligaties.

Problemen bij deze partijen kunnen ervoor zorgen dat renteveranderingen van de ECB minder goed doorwerken in de Europese economie. Dat risico vraagt volgens Knot om nauwlettend toezicht.

Frankrijk vormt een ander groot risico voor Europa

Naast de onrust rond AI-aandelen kijkt Knot met bijzondere aandacht naar de overheidsfinanciën van Europese landen. Vooral Frankrijk bevindt zich in een kwetsbare positie.

De Franse staatsschuld blijft oplopen, terwijl de economische groei zwak is. Tegelijkertijd zorgen stijgende marktrentes ervoor dat de overheid steeds meer geld kwijt is aan het financieren van haar schulden. De naderende presidentsverkiezingen vergroten de politieke onzekerheid.

Toch vindt Knot niet dat de ECB zomaar moet ingrijpen wanneer de Franse obligatiemarkt onder druk komt te staan. Zolang Frankrijk zelfstandig geld kan blijven lenen, ligt de verantwoordelijkheid voor gezonde overheidsfinanciën bij de Franse regering.

Dat verandert wanneer financiële onrust zich verspreidt en het rentebeleid van de ECB niet langer overal in de eurozone goed functioneert.

De centrale bank beschikt al over verschillende instrumenten om zulke problemen aan te pakken. Knot sluit niet uit dat er nieuwe maatregelen worden ontwikkeld als bestaande middelen onvoldoende blijken.

Daarbij stelt hij wel een duidelijke voorwaarde. Landen moeten hun eigen financiële problemen aanpakken. De ECB kan tijdelijk bescherming bieden tegen ontwrichtende marktbewegingen, maar mag structurele begrotingsproblemen niet overnemen.

ECB-kandidaat waarschuwt ook voor nieuwe inflatieschokken

Knot is een van de kandidaten om Christine Lagarde op te volgen als president van de ECB. Zijn belangrijkste concurrent is Pablo Hernández de Cos, voormalig president van de Spaanse centrale bank.

De Nederlander staat bekend als een voorstander van streng rentebeleid om inflatie te bestrijden. Zelf vindt hij dat beeld te eenvoudig. Volgens Knot moeten centrale banken hun beleid aanpassen aan de economische omstandigheden, in plaats van vast te houden aan een bepaalde overtuiging.

Voorlopig vraagt de inflatieontwikkeling volgens hem om voorzichtigheid. De oorlog met Iran heeft de energieprijzen opgedreven, waardoor de inflatie in de eurozone opnieuw is gestegen.

Knot verwacht onder de huidige omstandigheden geen grote aanvullende renteverhogingen. Dat kan veranderen als het conflict in het Midden-Oosten verder escaleert en energieprijzen opnieuw sterk stijgen.

Ook Hernández de Cos heeft gewaarschuwd voor inflatierisico’s door hoge energieprijzen. Europese leiders kunnen mogelijk eind november al beslissen wie de nieuwe ECB-president wordt. Een besluit in december blijft eveneens mogelijk. Minstens zestien van de 21 eurolanden moeten met de benoeming instemmen.