Obligatierente bereikt hoogste niveau sinds 2007: zorgen nemen toe

Overheden wereldwijd moeten steeds meer betalen om voor langere tijd geld te lenen. De rente op dertigjarige Amerikaanse staatsobligaties bereikte deze week het hoogste niveau sinds 2007. Ook in Nederland, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Japan lopen de lange rentes stevig op.

Achter die beweging zitten meerdere zorgen tegelijk. Beleggers vrezen dat inflatie langer hoog blijft, terwijl overheden grote schulden hebben en veel geld blijven uitgeven. Tegelijkertijd vraagt de enorme investeringsgolf rond kunstmatige intelligentie om honderden miljarden aan nieuw kapitaal. Daardoor neemt de concurrentie om geld op de obligatiemarkt toe.

Amerikaanse rente stijgt naar hoogste niveau sinds 2007

Vooral in de Verenigde Staten is de beweging opvallend. De rente op dertigjarige Amerikaanse staatsobligaties is sinds eind juni met bijna 0,4 procentpunt gestegen en bereikte dinsdag 5,32 procent. Dat is het hoogste niveau sinds 2007.

Ook buiten de Verenigde Staten stijgen de financieringskosten. De Franse lange rente staat op het hoogste niveau sinds 2008 en de Duitse op niveaus die voor het laatst in 2011 werden gezien. In het Verenigd Koninkrijk nadert de rente op vergelijkbare staatsobligaties de zes procent.

Japan heeft in absolute zin nog altijd lagere rentes, maar ook daar gaat het snel. De rente op langlopende Japanse staatsobligaties bevindt zich dicht bij een recordhoogte.

Hoewel ieder land met eigen problemen kampt, zien beleggers een aantal gezamenlijke oorzaken. De oorlog in het Midden-Oosten heeft de energieprijzen opgedreven en daarmee nieuwe inflatiezorgen veroorzaakt. Hierdoor groeit de kans dat centrale banken hun rente langer hoog moeten houden of opnieuw moeten verhogen.

Daarnaast maken beleggers zich zorgen over de overheidsfinanciën. Als landen veel blijven lenen en uitgeven, komen steeds meer staatsobligaties op de markt. Beleggers kunnen daardoor een hogere rente eisen voordat ze bereid zijn tientallen jaren geld uit te lenen.

AI-investeringen voeren druk op obligatiemarkt verder op

Daar komt de enorme investeringsgolf in kunstmatige intelligentie bovenop. Grote technologiebedrijven hebben veel geld nodig voor datacenters, chips en energievoorzieningen en halen daarvoor steeds vaker kapitaal op via de obligatiemarkt.

Dat betekent dat overheden niet alleen met elkaar concurreren om beleggersgeld, maar ook met grote bedrijven.

Vooral Amerikaanse technologiebedrijven geven in hoog tempo nieuwe obligaties uit, vaak met lange looptijden. Alphabet zocht onlangs zelfs buiten de Verenigde Staten naar extra kapitaal en bracht voor 5 miljard Australische dollar aan schuld naar de markt.

Voor beleggers ontstaat daardoor meer keuze. Wanneer sterke bedrijven aantrekkelijke rentes bieden, moeten overheden mogelijk eveneens hogere rendementen bieden om voldoende kopers te vinden.

Tegelijkertijd verandert de groep beleggers die traditioneel veel langlopende staatsobligaties kocht. Pensioenfondsen stappen in sommige markten geleidelijk af van systemen waarbij toekomstige pensioenverplichtingen met langlopende obligaties worden afgedekt. Regelgeving stimuleert sommige fondsen bovendien om meer in aandelen te beleggen.

Ook centrale banken en andere publieke partijen spelen een kleinere rol. Daardoor worden overheden afhankelijker van particuliere beleggers, die sterker naar rendement kijken en sneller een hogere rente eisen.

Hoge rente wordt probleem voor Trump

Voor Donald Trump komt de stijging van de Amerikaanse rente op een gevoelig moment. De tussentijdse verkiezingen staan voor de deur en hogere financieringskosten voor de overheid werken uiteindelijk ook door naar bedrijven en huishoudens.

Als de lange marktrente stijgt, kunnen onder meer hypotheken en bedrijfsleningen duurder worden. Dat kan investeringen en de huizenmarkt afremmen.

Ook voor de Amerikaanse overheid zelf loopt de rekening op. Bij een grote staatsschuld betekent een hogere rente dat nieuwe leningen en schulden die moeten worden geherfinancierd duurder worden.

De ontwikkeling vormt daarmee een uitdaging voor Trump en minister van Financiën Scott Bessent. Zeker wanneer de hypotheekrente richting de verkiezingen verder oploopt, kan de situatie politiek gevoeliger worden.

Japan kan wereldwijde rente verder opstuwen

Ook Japan wordt nauwlettend gevolgd. Beleggers vrezen dat de Bank of Japan te langzaam reageert op de inflatie, terwijl hogere energieprijzen voor nieuwe prijsdruk kunnen zorgen.

Tegelijkertijd bouwt de Japanse centrale bank haar jarenlange steun aan de obligatiemarkt af. Daardoor moet een groter deel van de Japanse staatsschuld door andere beleggers worden gekocht.

Dat is niet alleen belangrijk voor Japan. Het land was jarenlang een bron van extreem goedkoop geld. Wanneer Japanse obligaties aantrekkelijkere rentes bieden, kunnen Japanse beleggers minder reden hebben om hun kapitaal in Amerikaanse en Europese obligaties te steken.

Toch ziet niet iedereen de stijgende rente uitsluitend als een bedreiging. Kelsey Berro van JPMorgan Asset Management ziet juist weer meer waarde ontstaan bij langlopende obligaties, vooral nu de reële rente is gestegen.

Voor overheden blijft de situatie minder comfortabel. Zij waren jarenlang gewend om goedkoop voor tientallen jaren geld te lenen. Nu beleggers voor diezelfde leningen steeds meer rente eisen, begint de wereldwijde schuldenberg een stuk duurder te worden.