Toen heette het pech, nu heet het beleid

Neem twee beleggers.

De één is 63. Huis afbetaald, drie ton belegd, appartementje in de verhuur. De ander is 28. Huurt, koophuis zit er niet in, en zet daarom elke maand tweehonderd euro in een indexfonds. Veertig jaar de tijd, dat dan weer wel.

Het nieuwe box 3-stelsel raakt ze allebei. Maar niet even hard, en niet zoals u denkt.

Het verhuurpand van de één wordt pas belast bij verkoop. Ooit. Het indexfonds van de ander wordt élk jaar aangeslagen, ook over winst die alleen op een scherm bestaat.

Raad eens wie er in de krant klaagt.

Precies. Aan de talkshowtafels, in de brandbrieven aan de Eerste Kamer, in de opiniestukken: overal de belegger van 63, die spreekt over een aanslag op de hardwerkende spaarder. Ik wil niet vervelend doen, maar de groep die het hardst klaagt, is gemiddeld genomen niet de groep die het hardst wordt geraakt.

Dat is de groep die je níét hoort. De beginnende belegger.

Even de feiten. Het nieuwe stelsel belast jaarlijks de waardestijging van beleggingen, ook als er niets wordt verkocht. Papieren winst, echte belasting. De Tweede Kamer stemde in februari in; de Eerste Kamer ligt dwars, de minister heeft aanpassingen beloofd, en of het er zo komt (beoogd: 2028) is allerminst zeker. Maar de richting ligt vast. En juist daarom is het gek dat niemand het over de starter heeft.

Want vermogen opbouwen draait om één wonder: rendement op rendement. Elke euro winst die mag blijven staan, verdient volgend jaar mee. Zo werd een gewoon salaris in dertig jaar een pensioen. Vraag het de belegger van 63; die heeft het meegemaakt.

Een jaarlijkse heffing op papieren winst zet de schaar in precies dat wonder. Elk jaar een stukje. En wiskundig het wreedst bij wie net begint: elke euro die er in jaar drie wordt afgeknipt, kost veertig jaar aan toekomstig rendement.

Wie drie ton heeft, voelt dat als vertraging. Wie bij tweehonderd euro per maand begint, voelt het als een muur.

Het wordt schrijnender. De wet kent uitzonderingen: vastgoed en aandelen in startende ondernemingen worden pas belast bij verkoop. Uitstel dus, met alle rente-op-rente-cadeaus van dien.

Kijk nog één keer naar onze twee beleggers en u ziet het probleem. De uitzondering is gemaakt voor de portefeuille van de één. De hoofdregel voor die van de ander. Wie binnen is, krijgt uitstel. Wie begint, wordt jaarlijks geschoren.

En dan de kalender, het detail dat aan geen enkele talkshowtafel is gevallen.

De fiscus meet de winst op 31 december. De aanslag valt maanden later op de mat. Stel: de beleggingen van onze 28-jarige staan op oudejaarsdag op twintigduizend euro winst. In maart klapt de markt. In mei komt de aanslag.

Belasting over winst die niet meer bestaat. Te betalen met geld dat er niet meer is.

De belegger van 63 lost dat op met zijn buffer. De starter hééft geen buffer; die moet beleggingen verkopen om de belasting over diezelfde beleggingen te betalen. En dat verlies verrekenen met het winstjaar waarover net is afgerekend? Kan niet, althans niet in de wet zoals die er ligt: verliezen tellen alleen vooruit. De Kamer heeft om reparatie gevraagd. Beloofd is nog niets.

Intussen wijst de rest van de wereld de andere kant op. In Amerika krijgt elke pasgeborene tegenwoordig duizend dollar startkapitaal op een beleggingsrekening. In Brussel heet het officiële beleid dat burgers moeten gaan beleggen, omdat Europese spaarmiljarden renteloos stilstaan terwijl Amerikaanse huishoudens hun eigen economie financieren.

Amerika geeft zijn kinderen een startkapitaal. Nederland geeft ze een aanslag.

Begrijp me niet verkeerd: dat het oude forfait moest verdwijnen, staat buiten kijf. De Hoge Raad schoot het af omdat spaarders belasting betaalden over rendement dat ze nooit maakten. Voor hen wordt het beter.

Maar de reparatie voor de spaarder is een strafexpeditie voor de belegger geworden. En het hardst voor de belegger die nog moet beginnen: geen huis als belastingvrije vermogensmotor, geen vastgoed dat uitstel krijgt, geen buffer voor de aanslag over een verdampte winst. Drie keer mis, en geen van drieën door eigen schuld.

Dus, belegger van 63: uw zorg is deels terecht. Maar u klaagt over vertraging waar de 28-jarige tegen een muur staat. U had dertig jaar wind mee: een betaalbaar huis, onbelaste waardestijging, een forfait dat hoge rendementen ontzag. Zij begint met tegenwind, op de enige route die nog openligt. Als uw verontwaardiging ergens goed voor is, laat het dan voor haar zijn.

De Eerste Kamer buigt zich er dit najaar over. De belegger van 63 zal zich laten horen; dat heeft hij al maanden gedaan.

Van de 28-jarige zal Den Haag niets vernemen. Die heeft geen lobbyclub, geen brandbrief, geen stoel aan de talkshowtafel.

Het is dezelfde generatie die studeerde zonder basisbeurs, die er een studieschuld aan overhield en een fooi als compensatie. Toen heette het pech. Nu heet het beleid.

Die groep jongeren betaalt straks gewoon weer. Zoals altijd, zonder dat iemand het vraagt en zonder dat iemand het hoort.