Trump: Straat van Hormuz vrijdag volledig open en tolvrij

President Donald Trump zegt dat de Straat van Hormuz vrijdag volledig opengaat, en dat schepen er gratis doorheen mogen varen. Dat verklaarde hij deze maandag tijdens de G7-top. Volgens Trump ligt er een akkoord waarbij de zeestraat open en tolvrij wordt. De tekst van de intentieverklaring komt volgens hem ergens na vrijdag naar buiten.

Markten reageren opgelucht

De aankondiging zorgde direct voor optimisme op de financiële markten. Beleggers zetten massaal in op een afname van de geopolitieke spanningen, waardoor aandelen en obligaties stegen. Tegelijkertijd daalden de olie- en gasprijzen, die de afgelopen maanden juist fors waren opgelopen door de onrust rond de zeestraat.

Een vat Brent-olie verloor maandag ongeveer vijf procent aan waarde en zakte naar 83 dollar. Daarmee ligt de prijs ver onder de piek van ongeveer 125 dollar die eind april werd bereikt tijdens het hoogtepunt van de crisis.

Voor Trump komt de doorbraak op een gunstig moment. De hoge energieprijzen drukten de afgelopen maanden op de Amerikaanse economie en vormden een politiek risico in aanloop naar de tussentijdse verkiezingen van november. De president sprak daarom van een “geweldige deal” die volgens hem moet bijdragen aan meer stabiliteit en veiligheid in de regio.

Nog veel vragen over het akkoord

Ondanks de positieve reacties is nog niet alles definitief geregeld. De intentieverklaring wordt vrijdag in Zwitserland ondertekend, maar zowel Washington als Teheran houdt de exacte afspraken voorlopig binnenskamers.

Qatar en Pakistan speelden een belangrijke rol als bemiddelaars tijdens de onderhandelingen. Deze week ontvangen beide landen opnieuw delegaties uit de Verenigde Staten en Iran om de laatste details uit te werken. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een nieuwe onderhandelingsronde over het Iraanse kernprogramma.

Volgens bronnen bestaat het akkoord uit veertien onderdelen. De Verenigde Staten en Iran zouden hun huidige bestand met twee maanden verlengen. In die periode moeten nieuwe gesprekken plaatsvinden over het beperken van de Iraanse uraniumverrijking voor de komende vijftien jaar.

Veel analisten verwachten dat die onderhandelingen nog lang zullen duren. De technische en politieke verschillen tussen beide landen blijven namelijk groot.

Gratis doorvaart, maar voor hoe lang?

Zodra de intentieverklaring is ondertekend, moet Iran de Straat van Hormuz volledig heropenen. In ruil daarvoor zouden de Verenigde Staten hun blokkade van Iraanse havens opheffen.

Toch is nog onduidelijk hoe lang de beloofde gratis doorvaart standhoudt. Volgens het Iraanse persbureau Fars wil Teheran schepen slechts zestig dagen kosteloos laten passeren. Daarna zouden rederijen moeten betalen voor diensten zoals beveiliging, navigatie en verzekeringen.

Dat standpunt ligt gevoelig in Washington. Vicepresident JD Vance liet weten dat de Verenigde Staten tijdens de komende gesprekken zullen aandringen op blijvend vrije doorvaart. Ook Europese landen en belangrijke Golfstaten verzetten zich tegen het idee dat Iran kosten gaat rekenen voor een route die door veel landen als internationale wateren wordt beschouwd.

Eerst ontmijnen

Voordat het scheepvaartverkeer volledig kan normaliseren, moet mogelijk eerst een ander probleem worden opgelost. De intentieverklaring verwijst naar plannen om delen van de zeestraat te ontmijnen.

Dat is geen detail. Door de Straat van Hormuz stroomt normaal gesproken ongeveer een vijfde van alle olie en vloeibaar aardgas ter wereld. Elke verstoring heeft daardoor vrijwel direct gevolgen voor energieprijzen en de wereldeconomie.

Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk hebben al aangegeven klaar te staan om een internationale ontmijningsmissie te leiden als dat nodig blijkt.