Duurdere energie, duurder krediet: het mkb betaalt de oorlog

Een ernstige verstoring van de handel via de Straat van Hormuz kan vooral kleinere bedrijven wereldwijd hard raken. Daarvoor waarschuwt de VN-organisatie voor handel en ontwikkeling UNCTAD. De gevolgen kunnen bovendien langer aanhouden dan de verstoring zelf. Bedrijven die eenmaal uit internationale handelsketens verdwijnen, komen daar volgens de organisatie niet zomaar weer tussen.

Dat risico is enorm. Microbedrijven en kleine en middelgrote ondernemingen vormen samen ongeveer 90 procent van alle bedrijven ter wereld. Ze zijn daarnaast goed voor 70 procent van de werkgelegenheid en ongeveer de helft van het wereldwijde bruto binnenlands product.

Kleine bedrijven kwetsbaar voor crisis rond Hormuz

De Straat van Hormuz is een belangrijke doorgang voor de internationale energiehandel. Problemen in het gebied kunnen daardoor leiden tot hogere kosten voor energie en transport. Volgens UNCTAD krijgen kleinere ondernemingen daar relatief snel last van.

Dat komt onder meer doordat zij minder mogelijkheden hebben om hun risico’s te spreiden over verschillende leveranciers, afzetmarkten en kredietverstrekkers. Tegelijkertijd liggen hun kosten op verschillende gebieden al hoger dan bij grote ondernemingen.

Bij import betalen kleine en middelgrote bedrijven in ontwikkelingslanden gemiddeld 19,4 procent van de waarde van hun goederen aan douanekosten, betalingen aan tussenpersonen en andere verplichtingen. Voor grote bedrijven ligt dat percentage op 14,7 procent.

Ook energie drukt relatief zwaar op de begroting. Een kwart van de kleine ondernemingen in ontwikkelingslanden besteedt meer dan 4,2 procent van de omzet aan elektriciteit. Bij grote bedrijven ligt dat op 3,7 procent.

Financiering vormt een derde probleem. Bijna de helft van de kleine bedrijven in ontwikkelingslanden ziet toegang tot financiering als een obstakel. Onder grote ondernemingen is dat 38 procent.

Daarnaast betalen kleinere bedrijven aanzienlijk meer rente. De gemiddelde financieringskosten liggen volgens de cijfers rond 15,8 procent, tegenover 10,3 procent voor grotere ondernemingen.

“Als de kosten voor energie, transport en financiering stijgen, worden marges kleiner en raken toeleveringsketens verstoord. De druk kan bedrijven dwingen hun productie terug te schroeven, investeringen uit te stellen of helemaal te stoppen. Uitsluiting wordt dan een voortdurend risico”, schrijft UNCTAD.

Coronacrisis laat zien hoe groot het verschil kan worden

Volgens de VN-organisatie liet de coronapandemie al zien hoe ongelijk de gevolgen van een wereldwijde economische schok kunnen worden verdeeld.

Tijdens de pandemie zag 88 procent van de kleine bedrijven in ontwikkelingslanden de omzet dalen. Bij grote ondernemingen ging het om 81 procent.

Ook de omvang van de schade verschilde sterk. Kleine ondernemingen zagen hun omzet gemiddeld met 57 procent teruglopen. Bij grotere bedrijven bedroeg de gemiddelde daling 47 procent.

UNCTAD vreest daarom voor een zogenoemd uitsluitingseffect. Zelfs wanneer de wereldhandel na een crisis weer aantrekt, betekent dat niet automatisch dat verdwenen bedrijven terugkeren in internationale handelsketens.

Een onderneming die klanten, leveranciers of financiering kwijtraakt, kan bijvoorbeeld definitief worden vervangen door een grotere concurrent. Het totale handelsvolume kan zich dan herstellen, terwijl kleinere bedrijven blijvend marktaandeel verliezen.

VN wil kleine bedrijven beschermen

UNCTAD roept overheden daarom op om niet alleen naar totale handelsvolumes en omzetcijfers te kijken. Beleidsmakers moeten volgens de organisatie ook volgen of kleine en middelgrote ondernemingen tijdens een crisis toegang houden tot hun markten.

Daarbij zijn toegang tot handelsfinanciering, liquiditeit en werkkapitaal volgens de organisatie belangrijk. Zulke maatregelen kunnen voorkomen dat bedrijven door een tijdelijke kostenschok definitief uit internationale handelsketens verdwijnen.

VN-secretaris-generaal António Guterres benadrukt het belang daarvan voor de arbeidsmarkt. “Als motoren voor het creëren van banen zijn microbedrijven en kleine en middelgrote ondernemingen cruciaal voor de toekomst van ieder land”, aldus Guterres.

Wanneer grote aantallen kleinere bedrijven wegvallen, reiken de gevolgen volgens UNCTAD verder dan alleen de internationale handel. De werkloosheid kan oplopen, huishoudens kunnen inkomen verliezen en kwetsbare groepen kunnen verder onder druk komen te staan.