Iran oppert ‘verzekeringskosten’ en claimt controle over Hormuz

Iran probeert meer controle te krijgen over de Straat van Hormuz. Volgens Teheran moeten schepen voortaan toestemming aanvragen en een verplichte verzekering afsluiten om de strategische vaarroute te mogen passeren. Tegelijkertijd meldden de Verenigde Staten dat in de nacht meer dan twintig schepen de zeestraat succesvol waren gepasseerd via een route langs de kust van Oman.

Die tegenstrijdige signalen komen op een gevoelig moment. De internationale scheepvaart probeert in te schatten of het veilig is om de belangrijkste energieroute ter wereld te gebruiken en welke regels zullen gelden na het tijdelijke akkoord tussen de VS en Iran over de heropening van de zeestraat.

Vrijdag nam het aantal schepen dat met ingeschakelde volgsystemen door Hormuz voer alweer af, nadat eerder een opleving zichtbaar was. Dat gebeurde onder meer na meldingen van een mogelijke zeemijn voor de kust van Oman.

Vrees voor tol op de Straat van Hormuz

Voor reders en olieproducenten wordt één scenario steeds concreter: tol op de Straat van Hormuz. Iran stelt dat het in de toekomst verzekeringskosten kan rekenen voor schepen die de cruciale vaarroute willen passeren. De verplichte verzekering is nu nog gratis, maar dat kan volgens de Iraanse autoriteit voor de Perzische Golf later veranderen.

In hetzelfde document schrijft Iran dat schepen een vaste route langs de Iraanse kust moeten volgen. Alternatieve routes zouden niet zijn toegestaan. Daarmee probeert Teheran de controle over de doorgang verder naar zich toe te trekken.

De zorgen nemen toe doordat de intentieverklaring met de Verenigde Staten alleen vastlegt dat de doorvaart gedurende zestig dagen gratis blijft. Wat daarna gebeurt, is onduidelijk. Volgens een hoge functionaris dringen bondgenoten van de VS, met het Verenigd Koninkrijk voorop, er bij de regering-Trump op aan om Iraanse heffingen niet te accepteren of te normaliseren.

De scheepvaartsector waarschuwt dat tol op de Straat van Hormuz in strijd kan zijn met het internationale zeerecht. Ook vreest de sector voor een gevaarlijk precedent. Als Iran hiermee wegkomt, kunnen andere landen bij belangrijke vaarroutes hetzelfde proberen.

Het Amerikaanse Centraal Commando liet later weten dat Amerikaanse troepen de vrije doorvaart in de regio blijven steunen, zonder willekeurige eisen of belemmeringen.

Ruim twintig schepen voeren ongezien door

Volgens het Amerikaanse Centraal Commando passeerden in de nacht meer dan twintig schepen de Straat van Hormuz. Daarbij lijkt het te gaan om vaartuigen die hun volgsystemen hadden uitgeschakeld, waardoor hun positie niet openbaar zichtbaar was. Ook vóór het recente vredesakkoord koos een groeiend aantal schepen ervoor om “donker” door de zeestraat te varen, vaak onder begeleiding en bescherming van Amerikaanse strijdkrachten.

Westerse marine-eenheden adviseerden donderdag bovendien om de route langs de kust van Oman als belangrijkste doorgang te gebruiken. Dat wijst erop dat er mogelijk alternatieve vaarroutes ontstaan naast de traditionele scheepvaartcorridor. Ondertussen wordt gewerkt aan het veilig maken van delen van de centrale vaarroute, waar nog altijd rekening wordt gehouden met de aanwezigheid van zeemijnen.

Vergunning voor elke doorgang

De Iraanse autoriteit die toezicht houdt op de Straat van Hormuz werd tijdens de oorlog opgericht, maar ligt inmiddels onder Amerikaanse sancties. Buurlanden van Iran erkennen het orgaan niet en hebben reders opgeroepen er geen zaken mee te doen.

Voor de scheepvaartsector biedt het nieuwe document dan ook weinig duidelijkheid. Reders vragen al dagen om heldere richtlijnen over de doorgang door de zeestraat, terwijl de oliehandel voorlopig voorzichtig blijft. Volgens scheepsmakelaars en tankereigenaren was de vraag naar tankers voor het laden van olie in havens aan de Perzische Golf vrijdag nog altijd zeer beperkt. Dat is opmerkelijk, omdat zulke boekingen normaal gesproken de eerste stap vormen voordat de olie-export weer op gang komt.

Volgens de nieuwe regels moeten schepen vooraf toestemming aanvragen bij de Iraanse autoriteit. Een reactie volgt doorgaans binnen 48 uur. De afgegeven vergunning geldt voor slechts één doorvaart en blijft maximaal vijf dagen geldig.

Daarnaast publiceerde Iran een kaart met de routes die het als veilig beschouwt. Schepen die afwijken van de voorgeschreven corridor riskeren volgens Teheran een overtreding te begaan.

Westerse marine-eenheden presenteerden donderdag echter een eigen aanbevolen route langs de kust van Oman. Ook maakten zij bekend dat actuele kaarten met de laatst bekende locaties van zeemijnen op verzoek beschikbaar zijn voor de scheepvaart. Hierdoor lijken twee concurrerende systemen voor de doorgang door de Straat van Hormuz naast elkaar te ontstaan.