Weer pech voor pechgeneratie: renteplafond op losse schroeven

Honderdduizenden Nederlanders met een studieschuld krijgen mogelijk opnieuw een tegenvaller te verwerken. Het kabinet beloofde de rente op studieleningen te beperken tot maximaal 2,5 procent, maar dat plan blijkt vier keer zo duur als verwacht.

Vooral voor de zogenoemde pechgeneratie is de situatie wrang. Zij studeerden jarenlang zonder basisbeurs en dreigen bovendien buiten een mogelijke renteverlaging te vallen.

Verlaging studierente kost vier keer zoveel als verwacht

Onderwijsminister Rianne Letschert (D66) waarschuwt dat het beloofde renteplafond financieel nauwelijks haalbaar is. Het kabinet had hiervoor jaarlijks 40 miljoen euro gereserveerd, maar de maatregel blijkt minstens 160 miljoen euro per jaar te kosten.

Dat betekent dat er minimaal 120 miljoen euro extra nodig is om de belofte uit het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA na te komen.

De tegenvaller komt door de gestegen rente op de financiële markten. De overheid moet zelf geld lenen om studieleningen te financieren. Wanneer studenten minder rente betalen dan de overheid kwijt is, moet dat verschil worden bijgepast.

Voor studenten en oud-studenten stijgt de rente ondertussen verder. DUO maakte begin oktober bekend dat het rentetarief voor de vijftienjaarsregeling in 2027 omhooggaat van 2,29 naar 3,28 procent. Voor de 35-jaarsregeling stijgt de rente van 2,33 naar 2,70 procent.

Bij een studieschuld van 50.000 euro betekent een rente van 3,28 procent ongeveer 1.640 euro aan rente per jaar, zolang de schuld gelijk blijft. Met een renteplafond van 2,5 procent zou dat 1.250 euro zijn, een verschil van 390 euro.

De nieuwe tarieven gaan op 1 januari 2027 in. Voor oud-studenten die al aflossen, verandert de rente alleen als hun rentevaste periode afloopt.

Pechgeneratie dreigt opnieuw buiten de boot te vallen

Vooral bij de pechgeneratie ligt de kwestie gevoelig. Deze groep studeerde tussen 2015 en 2023, toen de basisbeurs was afgeschaft. Veel studenten moesten daardoor extra geld lenen om hun opleiding en levensonderhoud te betalen.

Toenmalig onderwijsminister Jet Bussemaker benadrukte bij de invoering van het leenstelsel dat studenten geen angst hoefden te hebben om te lenen. De rente was destijds vrijwel nul, maar inmiddels is de situatie flink veranderd.

Sinds 2023 ontvangen nieuwe studenten weer een basisbeurs. Oud-studenten uit het leenstelsel zitten ondertussen nog altijd met de schulden die zij in die periode hebben opgebouwd.

Extra pijnlijk is dat een renteplafond mogelijk alleen voor huidige studenten gaat gelden. Het kabinet onderzoekt die beperking om de financiële risico’s te verkleinen. Oud-studenten uit de pechgeneratie zouden in dat geval niet profiteren, terwijl juist zij jarenlang zonder basisbeurs moesten studeren.

Ook deze oplossing brengt problemen met zich mee. Uitvoeringsorganisatie DUO moet dan onderscheid maken tussen verschillende generaties studenten. Volgens het ministerie is dat technisch lastig uit te voeren.

In Nederland hebben ruim een miljoen oud-studenten een studieschuld. Daarnaast zijn er ongeveer 400.000 huidige studenten die geld hebben geleend. Samen gaat het om circa 28 miljard euro.

Ongeveer 145.000 Nederlanders hebben zelfs een studieschuld van meer dan 50.000 euro. Voor deze groep kunnen hogere rentetarieven honderden euro’s per jaar schelen.

Kabinet zoekt naar andere oplossingen

Minister Letschert wil nu met de Tweede Kamer bespreken hoe het verder moet met de renteverlaging. Volgens haar kunnen de extra kosten niet zomaar worden opgevangen binnen de onderwijsbegroting, omdat dat ten koste kan gaan van andere onderwijsuitgaven.

Het ministerie onderzocht daarom alternatieven, waaronder een vaste rentekorting en een renteplafond dat meebeweegt met de marktrente. Maar volgens de minister bieden die mogelijkheden onvoldoende voordeel voor studenten en oud-studenten.

Ook vreest het kabinet dat een renteplafond studenten kan aanmoedigen om meer geld te lenen dan nodig. Zij zouden het extra geleende bedrag vervolgens op een spaarrekening kunnen zetten als de spaarrente hoger ligt dan de rente op hun studieschuld.

Studentenorganisaties vinden desondanks dat de coalitie haar belofte moet nakomen. Zij zijn een petitie gestart om politieke partijen onder druk te zetten.

De minister bespreekt de kwestie op 27 en 29 oktober met de Tweede Kamer, tijdens de behandeling van de onderwijsbegroting.

Voor mensen die hun studieschuld moeilijk kunnen terugbetalen, blijft de maandelijkse aflossing afhankelijk van het inkomen. Ook is het mogelijk de terugbetaling onder voorwaarden tijdelijk te pauzeren.