Trump stapt over zijn eigen rode lijnen heen bij Iran-deal

President Donald Trump en zijn team gebruikten een aantal harde voorwaarden om hun optreden tegen Iran te rechtvaardigen. Tijdens een persconferentie op woensdag leek Trump echter afstand te nemen van die standpunten.

Hoewel hij opnieuw benadrukte dat Iran nooit een kernwapen mag ontwikkelen, suggereerde hij tegelijkertijd dat Teheran uranium zou mogen verrijken voor civiele doeleinden, een eigen ballistisch raketprogramma mag behouden en weer toegang kan krijgen tot miljarden dollars aan bevroren tegoeden.

Juist deze drie onderwerpen vormen al jaren de kern van het debat over het Amerikaanse Iran-beleid. Ze stonden ook centraal in het nucleaire akkoord uit 2015, dat onder president Barack Obama werd gesloten om het Iraanse kernprogramma aan banden te leggen. Destijds was Trump een van de felste critici van die overeenkomst. Nu lijkt hij op meerdere punten een koers te kiezen die dichter bij dat eerdere akkoord ligt dan veel van zijn bondgenoten hadden verwacht.

Voor- en tegenstanders ruilen van plaats

De koerswijziging van Trump leidde tot opvallende reacties in Washington. Prominente Republikeinen die altijd voor een harde aanpak van Iran pleitten, onder wie voormalig vicepresident Mike Pence en oud-VN-ambassadeur Nikki Haley, uitten kritiek op de nieuwe benadering. Tegelijkertijd kreeg de president juist steun uit kringen die normaal gesproken kritisch tegenover hem staan.

Volgens Christian Whiton, voormalig adviseur op het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken onder president George W. Bush en tijdens Trumps eerste ambtstermijn, omarmt Trump nu verschillende elementen van het beleid waar hij voormalig president Barack Obama eerder fel om bekritiseerde.

De National Iranian American Council verwelkomde de aangekondigde maatregelen juist. Volgens de organisatie zijn ze geen concessies aan Iran, maar een correctie op een beleid van druk en sancties dat volgens hen weinig heeft opgeleverd en uiteindelijk de kans op oorlog juist heeft vergroot.

Raketten, uranium en miljarden aan bevroren tegoeden

Tijdens een persconferentie na afloop van de G7-top in Frankrijk liet Trump op meerdere gevoelige dossiers een opvallend andere toon horen.

Zo bagatelliseerde hij de dreiging van het Iraanse raketprogramma. Dat staat in schril contrast met eerdere uitspraken van de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth, die kort na het uitbreken van de oorlog nog verklaarde dat het uitschakelen van de Iraanse raketcapaciteit een belangrijk doel was. Trump stelde daarentegen dat raketten niet het grootste probleem vormen en merkte op dat Iran, net als andere landen, over dergelijke wapens wil beschikken.

Ook over uraniumverrijking klonk hij aanzienlijk milder dan voorheen. Trump en veel Republikeinen voerden jarenlang aan dat Iran geen uranium zou moeten verrijken als het werkelijk geen kernwapens wil ontwikkelen. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio verklaarde in mei nog dat Teheran volledig afstand moest doen van verrijkingsactiviteiten. Met Rubio naast zich op het podium liet Trump woensdag echter weten daar anders naar te kijken. Volgens hem is het moeilijk om Iran die mogelijkheid te ontzeggen wanneer buurlanden uranium wel mogen verrijken voor onder meer de opwekking van elektriciteit.

De grootste verrassing kwam misschien wel op het gebied van de bevroren Iraanse tegoeden. Iran beschikt over miljarden dollars op buitenlandse rekeningen die door Amerikaanse sancties ontoegankelijk zijn gemaakt. Washington rechtvaardigde dat jarenlang met het argument dat Teheran terroristische organisaties zoals Hezbollah en Hamas financiert. Trump suggereerde nu echter dat deze middelen uiteindelijk moeten worden vrijgegeven. Volgens hem gaat het immers om Iraans geld dat ooit is bevroren door de Verenigde Staten. Als Washington dat geld permanent zou vasthouden, kan dat volgens de president het vertrouwen in de dollar ondermijnen.

Die uitspraken vielen slecht bij enkele van Trumps trouwste bondgenoten. De Republikeinse senator Ted Cruz waarschuwde dat het vrijgeven van miljarden dollars aan een regime dat vijandig staat tegenover de Verenigde Staten een gevaarlijke fout zou zijn. Volgens hem laat de geschiedenis zien dat dergelijke financiële tegemoetkomingen zelden goed aflopen.