Trump zegt dat Iran-akkoord vandaag wordt getekend, Teheran twijfelt nog

De Amerikaanse president Donald Trump zegt dat een tussentijds akkoord om de Straat van Hormuz te heropenen en het conflict met Iran te beëindigen op zondag wordt ondertekend. Iran spreekt die claim echter tegen, omdat beide partijen het nog oneens zijn over kernpunten, waaronder het beheer van de zeestraat en betalingen aan het land.

In een bericht op sociale media schreef Trump zaterdag dat de deal de volgende dag zou worden getekend, en dat de Straat van Hormuz direct daarna voor iedereen open zou zijn. Daarbij stelde hij dat Iran “geen kernwapen meer wil”.

Onenigheid over geld en beheer van Hormuz

Pakistan, dat als bemiddelaar optreedt tussen Washington en Teheran, werkt volgens premier Shehbaz Sharif aan een elektronische ondertekening van een voorlopig akkoord. Daarna zouden technische onderhandelingen volgen die zich de komende zestig dagen richten op het Iraanse nucleaire programma.

Toch liggen er nog meerdere gevoelige dossiers op tafel. Een van de grootste struikelblokken is geld. Terwijl Trump stelt dat Iran geen financiële compensatie krijgt, blijft Teheran aandringen op toegang tot bevroren Iraanse tegoeden en een vergoeding voor de schade die tijdens het conflict is ontstaan.

Ook over het Iraanse kernprogramma bestaan nog verschillen van inzicht. Trump zei dat de Verenigde Staten uiteindelijk het hoogverrijkte uranium uit Iran willen verwijderen en vernietigen. Volgens Iran zijn de gesprekken hierover echter nog niet afgerond.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi sprak vrijdag nog de verwachting uit dat een akkoord dichtbij is, maar een woordvoerder van zijn ministerie temperde dat optimisme al snel. Volgens het Iraanse staatspersbureau IRIB is een ondertekening op zondag voorlopig niet aan de orde. Bovendien moet de voorgestelde overeenkomst nog worden goedgekeurd door de Iraanse opperste leider Mojtaba Khamenei.

Zo lijkt een doorbraak dichterbij dan ooit, maar zijn de belangrijkste politieke knopen nog altijd niet volledig doorgehakt.

Teheran bestudeert de tekst nog

Dat een akkoord dichtbij lijkt, betekent niet dat de deal al rond is. Zondag arriveerde een delegatie uit Qatar in Teheran om de diplomatieke contacten tussen Iran en de Verenigde Staten voort te zetten. Volgens het semiofficiële persbureau ISNA worden nog altijd boodschappen uitgewisseld over een mogelijke intentieverklaring die een einde moet maken aan het conflict.

Tegelijkertijd benadrukken Iraanse bronnen dat de voorgestelde overeenkomst nog grondig wordt bestudeerd. Volgens persbureau Fars heeft Teheran nog geen definitief standpunt ingenomen en wordt elk onderdeel van de tekst zorgvuldig beoordeeld. Een bron dicht bij het Iraanse onderhandelingsteam spreekt daarom nog niet van een doorbraak.

Die terughoudendheid staat in contrast met de uitspraken van Trump, die de afgelopen maanden herhaaldelijk verklaarde dat een akkoord op handen was. Tot nu toe liepen die verwachtingen telkens op niets uit.

De belangrijkste geschilpunten zijn bovendien nog altijd niet volledig opgelost. Washington wil de Straat van Hormuz volledig heropenen voor de internationale scheepvaart en het Iraanse kernprogramma verder inperken. Teheran wil op zijn beurt invloed behouden op de strategische vaarroute en eist directe toegang tot bevroren Iraanse tegoeden. Zolang daar geen overeenstemming over bestaat, blijft een definitieve deal onzeker.

Stap voor stap, met veel kans op haperingen

Volgens een hooggeplaatste Amerikaanse functionaris moet het akkoord voorkomen dat Iran een kernwapenprogramma ontwikkelt. Tegelijkertijd zou Teheran wel een civiel kernenergieprogramma mogen behouden. Ook moet verrijkt uranium het land uit en moeten beide partijen hun blokkades rond de Straat van Hormuz beëindigen.

In ruil daarvoor zouden de Verenigde Staten de sancties tegen Iran stap voor stap versoepelen. Iran krijgt dus niet in één keer economische verlichting, maar pas wanneer het aan specifieke Amerikaanse voorwaarden voldoet.

Die aanpak moet het Witte Huis beschermen tegen nieuwe verrassingen. Tegelijkertijd maakt het de deal kwetsbaar. Bij iedere stap kan er opnieuw discussie ontstaan over de uitvoering, de timing of de interpretatie van afspraken.

Becca Wasser van Bloomberg Economics waarschuwt daarom dat zo’n akkoord de lastigste kwesties vooral kan doorschuiven. Volgens haar dreigt dan opnieuw een broze wapenstilstand die telkens onder druk komt te staan.

Ook ingewijden wijzen op onduidelijkheden in de tekst. Vooral de heropening van de Straat van Hormuz kan voor discussie zorgen. Op papier kan daarover overeenstemming bestaan, terwijl in de praktijk nog onduidelijk blijft wat “heropenen” precies betekent en wie toezicht houdt op de vaarroute.

Israël is een probleem voor het akkoord

Zelfs als er een akkoord wordt bereikt, blijven er grote praktische uitdagingen bestaan. Diplomaten die betrokken zijn bij de gesprekken verwachten dat het ongeveer een maand kan duren voordat de scheepvaart door de Straat van Hormuz weer volledig is hersteld.

Een belangrijke reden daarvoor is de vrees dat Iran tijdens het conflict mijnen in de strategische vaarroute heeft geplaatst. Volgens een hooggeplaatste Amerikaanse functionaris zouden het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk bij een akkoord een internationale coalitie leiden om de doorgang veilig te maken en eventuele mijnen op te ruimen. De risico’s zijn niet louter theoretisch. Zaterdag meldde de Britse marine nog dat een schip voor de kust van Oman werd geraakt door een onbekend projectiel.

Ook de positie van Israël blijft een onzekerheidsfactor. Het land neemt niet deel aan de onderhandelingen en heeft zich kritisch opgesteld tegenover een snelle overeenkomst met Iran. Premier Benjamin Netanyahu heeft meermaals aangegeven dat hij liever ziet dat de militaire druk op Teheran wordt opgevoerd.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi beschuldigde Israël er zelfs van actief te proberen de onderhandelingen te ondermijnen. Volgens hem behoort Israël tot de grootste tegenstanders van een akkoord tussen Washington en Teheran.

Ondanks die onzekerheden reageerden de financiële markten positief op de vooruitgang aan de onderhandelingstafel. Nadat Trump bekendmaakte af te zien van nieuwe aanvallen op Iran, daalden de energieprijzen scherp. De prijs van Brent-olie zakte vrijdag met meer dan vijf procent naar het laagste niveau sinds de eerste weken van het conflict, terwijl Europese gasprijzen ruim acht procent verloren.

Hoewel olie dit jaar nog altijd fors hoger staat dan aan het begin van het jaar, lijkt de markt steeds meer rekening te houden met een scenario waarin de spanningen afnemen en de energiestromen via de Straat van Hormuz geleidelijk worden hersteld.