De Verenigde Arabische Emiraten kondigden hun vertrek uit het oliekartel OPEC aan als een kans om sneller in te kunnen spelen op de energiecrisis door de Iran-oorlog. Achter dat besluit gaat echter een bredere ontwikkeling schuil: de oplopende spanningen tussen de VAE en Saoedi-Arabië.
Hoewel de twee Golfburen op veel vlakken natuurlijke bondgenoten zijn, is er ook een geschiedenis van onenigheid. De twee landen zijn inmiddels openlijk verwikkeld in een strijd om regionale invloed.
Saoedi-Arabië ziet zichzelf als de leider van de Arabische en islamitische wereld, terwijl de groeiende economische macht van de VAE het land heeft aangezet tot een onafhankelijker buitenlandbeleid.
De Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran heeft daarbij blootgelegd hoe verschillend de twee landen denken over hoe de gemeenschappelijke vijand en zijn regionale proxy’s het best kunnen worden bestreden.
Saoedi-Arabië en de VAE zaten binnen OPEC meestal op één lijn, maar botsten regelmatig over de productie. Waar Riyad de kraan juist dicht wilde houden om de olieprijs te ondersteunen, wilde Abu Dhabi meer produceren om eerdere investeringen terug te verdienen. Die spanning liep de afgelopen jaren steeds verder op.
De VAE stonden al vaker op het punt om uit OPEC te stappen, maar deden dat nooit. Nu lijkt het moment wel daar. Volgens energieminister Suhail Al Mazrouei biedt de onrust rond de Iran-oorlog een kans om los te breken. Door de verstoringen op de oliemarkt is snelle actie nodig, en dat past slecht bij de trage, gezamenlijke besluitvorming binnen het kartel.
In de praktijk komt het neer op één ding: de VAE willen meer vrijheid. Het land verwacht dat de vraag naar olie fors zal toenemen zodra de Straat van Hormuz weer opengaat, en wil daar direct op kunnen inspelen. De tijd dat het productie moest beperken om rekening te houden met andere OPEC-landen lijkt daarmee voorbij.
Er is veel dat de twee grootste economieën van de Arabische wereld met elkaar verbindt. Beide landen worden geleid door machtige dynastieën die hun olie-inkomsten inzetten om hun positie thuis te versterken en hun invloed internationaal uit te breiden. Ook zijn ze allebei belangrijke bondgenoten van de Verenigde Staten en zoeken ze actief toenadering tot Washington om politiek gewicht te behouden.
Lange tijd zaten ze ook regionaal op één lijn. Zo keerden ze zich samen tegen de Arabische Lente, die in landen als Egypte en Tunesië tot regimewisselingen leidde. Beide zagen die opstanden vooral als een bron van instabiliteit. Ook in Jemen trokken ze aanvankelijk samen op, met steun aan de strijd tegen de door Iran gesteunde Houthi-rebellen.
Toch is die samenwerking de afgelopen jaren onder druk komen te staan. Saoedi-Arabië stoort zich steeds meer aan de rol van de VAE in conflictgebieden. Riyad verwijt Abu Dhabi het steunen van separatistische groepen, terwijl de VAE juist kritisch zijn op Saoedische banden met islamistische bewegingen. In Jemen liepen de belangen zo ver uiteen dat beide landen uiteindelijk verschillende kampen begonnen te steunen. De spanningen liepen zelfs zo hoog op dat Saoedi-Arabië een wapenzending vanuit de VAE naar Jemen zou hebben aangevallen.
Ook in Soedan staan de landen tegenover elkaar. Daar beschuldigt de regering de VAE van steun aan een militie die strijdt tegen het door Saoedi-Arabië gesteunde leger. De Emiraten ontkennen dat. Ondertussen probeert Riyad ook elders de invloed van de VAE terug te dringen, bijvoorbeeld door Somalië onder druk te zetten om de samenwerking met Abu Dhabi te beperken.
Hoewel zowel de VAE als Saoedi-Arabië Iran en zijn regionale bondgenoten zien als de grootste dreiging, kiezen ze een andere aanpak. De VAE hebben altijd geprobeerd een werkbare relatie met Teheran te behouden. Dat heeft ook een economische reden: Dubai fungeerde jarenlang als belangrijk handels- en investeringsknooppunt voor Iran, zelfs tijdens periodes van zware westerse sancties. Toen Saoedi-Arabië in 2016 de diplomatieke banden volledig verbrak, hielden de VAE de deur op een kier door hun ambassadeur te vervangen door een lagere diplomatieke vertegenwoordiger.
Sinds de Verenigde Staten en Israël eind februari aanvallen uitvoeren op Iran, zijn de verschillen verder zichtbaar geworden. Beide landen kregen te maken met Iraanse raketten en drones, maar reageren daar niet hetzelfde op.
De VAE kiezen voor een hardere, meer directe benadering. Vanuit de zorg om hun positie als wereldwijd handels- en financieel centrum overwogen ze deelname aan militaire acties tegen Iran. Ook pleitten ze voor internationale steun om de Straat van Hormuz desnoods met geweld te heropenen.
Saoedi-Arabië kiest juist een andere route. Riyad zet vooral in op diplomatie en stille onderhandelingen om het conflict te de-escaleren, en hield afstand van plannen voor directe militaire escalatie.
Naast geopolitiek speelt ook een duidelijke economische strijd. Zowel de VAE als Saoedi-Arabië proberen hun afhankelijkheid van olie te verkleinen door nieuwe sectoren op te bouwen en zo meer hoogwaardige banen te creëren.
De VAE hebben daarin een voorsprong. Dubai en Abu Dhabi zijn al jaren het financiële hart van het Midden-Oosten. Dankzij lage belastingen, soepele visumregels en een open zakelijk klimaat trekken ze massaal internationale bedrijven en vermogende expats aan. Vooral Dubai geldt als een aantrekkelijke plek om te wonen en werken, mede door de relatief vrije leefregels vergeleken met andere landen in de regio.
Saoedi-Arabië probeert dat succes nu te evenaren. Riyad zet zwaar in op het aantrekken van internationale bedrijven en wil uitgroeien tot het nieuwe financiële centrum van de regio. Daarbij worden ook sociale hervormingen ingezet om het land aantrekkelijker te maken. Regels zijn versoepeld, vrouwen nemen vaker deel aan de arbeidsmarkt en er is ruimte gekomen voor evenementen, sport en entertainment die eerder ondenkbaar waren.
Die ontwikkeling maakt de concurrentie steeds directer. Waar de VAE lange tijd de dominante economische speler waren, probeert Saoedi-Arabië die positie nu actief over te nemen.
Iran claimt aanval op Amerikaans marineschip in Hormuz, maar de VS ontkent terwijl spanningen rond de cruciale zeeweg verder oplopen.
Beleggers zetten zich schrap voor een belangrijke week vol cijfers over de Amerikaanse arbeidsmarkt. Waar moet je de komende dagen op letten?
Europa loopt achter, omdat het zich niet realiseert dat de VS en China inmiddels een ander spel spelen, aldus een Belgische centrale bankier.
Hormuz is negen weken dicht en een miljard vaten olie zijn al weg. Handelaren waarschuwen voor rantsoenering, dieseltekort en wereldwijde recessie.
MSC laat zijn grote containerschepen de Straat van Hormuz mijden door in Jeddah te lossen. Vrachtwagens overbruggen vervolgens 1.300 kilometer over land.
Vijf AI-modellen voorspellen dat de Bitcoin koers op 1 mei rond 81.000 dollar noteert. Het Iran-conflict kan de voorspelling echter verstoren.
