Waarom de VS en Iran blijven vastzitten in een gevaarlijke vergeldingscyclus

De wapenstilstand tussen de Verenigde Staten en Iran lijkt steeds verder uit elkaar te vallen. Op papier was er een akkoord om de Straat van Hormuz weer open te krijgen en de oliestromen te normaliseren. In de praktijk blijft het gebied het belangrijkste strijdpunt.

Volgens de Financial Times zitten Washington en Teheran vast in een cyclus van aanvallen en vergeldingen.

Iran wil zijn controle over de Straat van Hormuz niet zomaar opgeven. Trump wil juist dat schepen weer snel en zonder kosten door de zeestraat kunnen varen, om de druk op olieprijzen en de Amerikaanse economie te verlichten. Die belangen botsen voortdurend.

Hormuz is Irans belangrijkste drukmiddel

De Straat van Hormuz is voor Iran het krachtigste onderhandelingswapen. Voor de oorlog passeerde ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie en vloeibaar gas door deze route. Door scheepvaart daar te verstoren, kan Iran de kosten van het conflict direct verhogen voor de wereldeconomie.

Daarom wil Teheran de controle over de zeestraat behouden totdat er een breder akkoord ligt, bijvoorbeeld over economische verlichting door de Verenigde Staten.

Voor Trump is dat juist onacceptabel. De heropening van Hormuz was de kern van het voorlopige akkoord. Als die route niet betrouwbaar open blijft, komt hij binnenlands onder druk te staan om harder op te treden.

Ruzie over de route

Het conflict draait niet alleen om de vraag of schepen mogen varen, maar ook waar ze varen. Iran wil dat schepen een route dicht langs de Iraanse kust nemen. Daar kan Teheran het verkeer beter volgen en controleren.

De Verenigde Staten moedigen schepen juist aan om dichter langs Oman te varen. Die route maakt Amerikaanse luchtbescherming makkelijker en vermindert de Iraanse grip op de zeestraat.

Dat frustreert Teheran. Elke keer dat Iran schepen waarschuwt, beschiet of dwingt van koers te veranderen, reageert Washington met aanvallen. Daarna slaat Iran terug. Zo blijft de wapenstilstand formeel bestaan, maar wordt hij in de praktijk steeds verder uitgehold.

Scheepvaart raakt nerveus

Voor rederijen wordt de situatie steeds onaantrekkelijker. Verzekeringspremies blijven hoog en het dreigingsniveau is verhoogd. Sommige schepen draaien om, andere kiezen alsnog de Iraanse route.

Dat maakt de oliemarkt kwetsbaar. Zolang schepen niet zeker weten of ze veilig door Hormuz kunnen, blijft er een geopolitieke risicopremie in de olieprijs zitten. Zelfs als de zeestraat niet volledig dichtgaat, kan onzekerheid genoeg zijn om prijzen op te drijven.

Dat zorgt voor nieuwe onzekerheid over het rentebeleid van centrale banken, stijgende rentes, een sterkere Amerikaanse dollar en druk op risicobeleggingen zoals aandelen en Bitcoin (BTC).